Gistermiddag was ik in Amsterdam bij de lancering van het boek ‘Reizen met mijn Rechter’, dat is samengesteld door Peter van Koppen, Harald Merckelbach, Marko Jelicic en Jan W. de Keijser, coryfeeën uit de rechtspsychologie. Met het boek kan je een moord plegen, het is een ‘bijbel’ van maar liefst 1300 bladzijden geworden. Ik ben benieuwd of er mensen zijn – zoals ik – die het van A tot Z zullen lezen. Waar het over gaat? In het boek wordt de vraag gesteld hoe betrouwbaar (oog)getuigen zijn, hoe valse bekentenissen ontstaan, wat de waarde van bewijs is, hoe gerechtelijke dwalingen tot stand komen, hoe de leugendetector werkt, of we aan iemand kunnen zien of hij liegt, hoe kinderen moeten worden gehoord etc. etc. Volgens de samenstellers kan het boek door iedereen worden gelezen, van rechters tot advocaten en journalisten, maar ook door het ‘gajes in de bajes’, al vermoed ik dat veel van hen toch enigszins afgeschrikt zullen worden door de 1300 bladzijden en 57 hoofdstukken. Je moet tot een behoorlijke straf zijn veroordeeld om het boek uit te krijgen.

Peter van Koppen

Filosoferen

Met Peter van Koppen heb ik al zo’n twintig jaar te maken, we komen elkaar bij veel grote zaken tegen en op gezette tijden spreken we af om over bepaalde kwesties wat te filosoferen. Van Koppen wordt veelvuldig gevraagd om in belangrijke rechtszaken als deskundige op te treden. Grappig is wel dat wij het over de schuldvraag in een aantal grote misdaaddossiers niet eens zijn, terwijl we allebei het dossier hebben gelezen en de feiten en omstandigheden goed kennen. Bewijs is dus kennelijk nooit absoluut, maar afhankelijk van wie er naar kijkt. Ons verschil van inzicht zorgt vaak voor onderhoudend ‘gekibbel’ tussen ons, waarbij we elkaar proberen af te troeven met de wetenswaardigheden uit zo’n zaak.

Gisteren waren er heel wat ‘zware jongens’ op de presentatie afgekomen en het was voor mij daarom een nuttig moment om wat te netwerken en bij te praten. Professor Willem Albert Wagenaar was er, die onlangs ook weer van zich deed spreken met het boek ‘Broddelwerk’, wat slaat op een uitspraak in het Holleeder-proces. Maar ook Harm Brouwer, de voorzitter van het college van procureurs-generaal was aanwezig en nam samen met advocaat mr. Geert Jan Knoops deel aan een panel dat de stand van zaken in de rechtspsychologie besprak. Brouwer stelde onder meer dat de deskundigen vaak doen alsof zij de wijsheid in pacht hebben en er een handje van hebben het OM en de politie af te schilderen als een stelletje naïeve dilettanten. De conclusie was uiteindelijk echter toch, kort samengevat, dat de kennis op dit gebied enorm is uitgebreid en dat dit de strafrechtspleging ten goede komt.

Haat en nijd

Tijdens de discussie die daarna met het aanwezige publiek ontstond wierp ik op dat ik me als frequent bezoeker van rechtszaken wel eens afvraag of de toegenomen kennis ook tot een beter inzicht leidt, want dat mijn ervaring is dat het steeds vaker voorkomt dat deskundigen die als getuigen worden gehoord het niet met elkaar eens zijn en dat zij elkaar soms letterlijk de tent uitvechten. Er is sprake van haat en nijd tussen de deskundigen, die dat tijdens hun verhoren soms maar met moeite kunnen onderdrukken. Ik heb al dikwijls meegemaakt dat deskundigen na afloop van zo’n verhoor op de gang triomfantelijk meldden dat zij de deskundige van het NFI of een andere instantie mooi op hun nummer hadden gezet. Dit heeft uiteindelijk weinig te maken met een professioneel verschil van inzicht, maar meer met persoonlijke afkeer en oud zeer. En dat komt een goed verloop van een strafzaak natuurlijk niet ten goede. Probeer als rechter dan maar een goed zicht op de zaak te houden.

Belastingfraude

Dan nog even de arrestatie van Jan des Bouvrie en onroerendgoed magnaat Evert Kroon, wegens belastingfraude. Gisteren werd ik al door diverse media gebeld met de vraag: ‘Jij kent Kroon toch?’ Ja, inderdaad, we hebben samen een jaar of zes, zeven geleden de prestigieuze Dakar rally gereden en toen heb ik hem heel goed leren kennen. Kroon deed in het jaar daarvoor een beroep op mijn programma. Er werd bij hem een poging tot afpersing gedaan door twee criminelen en wij hebben toen een verborgen camera-actie opgezet. Het viel me toen op dat Kroon alles behalve bang was uitgevallen. Hoewel er een paar als Hells Angels uitgedoste figuren bij hem aan de deur waren geweest om de eisen kracht bij te zetten, piekerde hij er niet over om te betalen en had hij er geen enkele moeite mee om in mijn programma zijn verhaal te doen.

Peter en Evert Kroon startklaar voor de Dakar rally

Dakar rally

Uiteindelijk kwam het niet tot een uitzending, de afpersers haakten af. Kroon bood toen een etentje aan om ons te bedanken. En tijdens dat diner kwam het gesprek op de Dakar rally. Kroon zocht nog een bijrijder/navigator en zei: ‘jij bent ook niet bang uitgevallen, is het niks voor jou?’ Binnen vijf minuten was het met een handdruk beklonken en een maand of negen later maakte ik met hem een geweldig woestijnavontuur mee. We strandden uiteindelijk in een ravijn, beleefden spannende uren samen en dat schept een band voor altijd.

De rally van Evert en Peter eindigde uiteindelijk in een ravijn

Van zijn zaken weet ik niet veel af, alleen dat hij enorm succesvol is geweest. Evert is een bijzondere selfmade man, die van autohandelaar is opgeklommen tot vastgoedtycoon. Een eigenzinnig man, die keihard werkt, maar ook weet wat levensgenieten is. Hij beweerde zelf altijd dat hij met types als Willem Endstra nooit zaken had gedaan. Of justitie een zaak tegen hem heeft kan ik nu niet beoordelen. Ik hoop voor hem van niet, maar als het wel zo is zal hij op de blaren moeten zitten. In zijn algemeenheid heb ik geen waardering voor mensen die de fiscus belazeren. Dat is gewoon een vorm van oplichting. We wonen met zijn allen in dit land en dus moeten we ook met zijn allen gewoon belasting betalen. Zo simpel is het.

Peter R. de Vries