PETER: ‘REPORTAGE HEEFT MAATSCHAPPELIJK BELANG’

In de discussie over onze uitzending over de pedofiele zeilinstructeur Bas R. probeert zijn verdediging het beeld op te roepen van een ordinaire ‘heksenjacht’ op een persoon die is afgestraft en een tweede kans verdient. Dat beeld wil ik toch wel een beetje nuanceren. Ik behoor bepaald niet tot de categorie mensen die meent dat een eenmaal veroordeelde zedendelinquent zich maar altijd ‘pek en veren’ moet laten welgevallen als zijn omgeving zijn verleden ontdekt. Integendeel, ik durf te beweren dat ik tot de weinige journalisten behoor die oog heeft voor de belangen van verdachten, gedetineerden en (ex)veroordeelden en menigmaal publicaties heb gedaan en uitzendingen daarover heb gemaakt, die tegen de publieke stroom ingingen.

- VOORGELOGEN EN MISLEID -

De reden dat ik een uitzending over Bas R. heb gemaakt is dat er hier heel wat anders speelt dan een ‘heksenjacht’. Als R. zich na zijn veroordeling aan het vonnis en de beperkende maatregelen van de rechter had gehouden en bovendien zeilles was gaan geven aan volwassen, zou ik nooit tijd in hem hebben gestoken. Hij heeft dat echter niet gedaan. En dat niet alleen, hij heeft ouders die hun – jonge – kinderen aan hem toevertrouwden voorgelogen en misleid. Bovendien heeft hij er in een eerder stadium – voor de rechter – blijk van gegeven dat hij het verkeerde van zijn handelen niet inzag. Hij meende dat de ontucht met zijn 12 jarige slachtoffertje een ‘bijzondere relatie’ betrof…

- KANS OP HERHALING -

Mede om die reden vreesde de psycholoog die hem – in opdracht van de rechtbank onderzocht – voor een grote kans op recidive. Dat een latere door Bas ingeschakelde deskundige dit bijstelde tot een ‘kleine kans’ doet daar niet aan af in mijn ogen. De rechtbank was niet bepaald onder de indruk van die laatste rapportage, omdat de deskundige al binnen twee maanden na de start van de behandeling tot dat oordeel kwam. Dat vond men – terecht – wel erg snel.

- ZICHTBAAR OPGEKNAPT -

Dat Bas R. er bovendien niet tegen opzag om ouders van kinderen die opheldering kwamen vragen voor te spiegelen dat zijn 12-jarige slachtoffertje tijdens de ontuchtperiode ‘zichtbaar was opgeknapt’ (terwijl de rechtbank spreekt van ‘ernstige psychische gevolgen’) is hem in mijn ogen ook zwaar aan te rekenen. Dit soort uitspraken wijst er op dat hij nog steeds het kwalijke van zijn handelen niet echt inziet en dat alle plechtige beloften dat het nooit meer zal gebeuren mogelijk slechts sociaal wenselijke antwoorden zijn van iemand die goed heeft begrepen hoe hij zijn omgeving in slaap moet sussen.

- AANGIFTE WEGENS ONTUCHT -

Het feit dat de rechterhand en ‘toezichthouder’ van Bas R. op de zeilschool ook wegens een aangifte van ontucht met een minderjarig kind in aanraking is gekomen met de politie, vergroot het vertrouwen en zijn geloofwaardigheid natuurlijk niet. De man in kwestie was leraar op een school en is daar vanwege deze affaire geschorst. Later heeft hij zelf ontslag genomen. Justitie heeft hem daarop een voorwaardelijk sepot gegeven, omdat het verlies van zijn baan al straf genoeg was. De verdediging van Bas R. hamert er nu op dat er in die kwestie ‘niets bewezen’ is. Zo’n kind kan wel zoveel zeggen… Dat is op zich waar, maar het zou de zeilschool natuurlijk niet hebben misstaan als daar iemand aan het roer stond van onbesproken gedrag op dit punt en niet iemand die de schijn op zijn minst tegen heeft. Je hoeft geen ‘zieke geest’ te zijn om hier een onbehagelijk gevoel bij te hebben. Dat Bas R. dit niet inziet zegt veel over zijn realiteitszin.

- PROEFTIJD GENEGEERD -

De aaneenschakeling van feiten, achtergronden en gebeurtenissen – waarbij kinderen dus nog steeds zonder dat hun ouders van het verleden van Bas R. op de hoogte zijn aan hem worden toevertrouwd – zorgde er voor dat wij onze reportage hebben gemaakt. In onze ogen is er sprake van een ernstige misstand, zoals we er in de loop der jaren helaas wel meer hebben gezien. Bas R. staat in die zin ook symbool voor de wijze waarop veroordeelde pedofielen / zeden-delinquenten vaak weer in ‘oude’ situaties terugkeren waar de maatschappij ze nu net liever niet ziet. De kat op het spek binden noemen we dat. Dat R. in staat is geweest om zijn proeftijd van drie jaar te negeren (waarin hij gewoon door ging met zijn zeilschool) en er vervolgens op alle fronten ook nog eens onduidelijkheid ontstond over de vraag wanneer zijn proeftijd zou eindigen is te gek voor woorden. Voor alle duidelijkheid: de proeftijd eindigt pas op 5 november van dit jaar en Bas R. is feitelijk dus de hele zomer in overtreding geweest. Dat hij nu zegt dat hij zich daar niet van bewust is geweest doet er niet veel toe. Bovendien negeerde hij de proeftijd óók toen hij nog wel heel goed wist dat deze van kracht was.

- VERBOD OP UITZENDING -

Aanvankelijk zag het er naar uit dat R. en zijn raadsman mr. Peter Plasman de uitzending konden verbieden, door een beroep te doen op R.’s recht op privacy. De voorzieningenrechter in Amsterdam besliste in een door hen aangespannen kort geding dat bepaalde passages jegens Bas onrechtmatig waren. Feitelijk kwam dat neer op een verbod van de hele uitzending. In zijn vonnis stelde de rechter dat wij geen beelden van Bas R. en zijn zeilschool mochten tonen. Deze schonden de privacy van Bas R., zo meende de rechter, en waren bovendien slechts ‘illustratief’, omdat Bas R. de feiten inmiddels grotendeels toegaf. Dat was een zeer aanvechtbaar uitgangspunt. Wil het gegeven dat iemand – door de feiten gedwongen! – iets toegeeft zeggen dat je er niet meer over mag publiceren? Dan kunnen kranten en actualiteitenrubrieken wel opdoeken.
Er liggen vele pijnlijke voorbeelden voor het grijpen om de onhoudbaarheid van deze stelling aan te tonen. Ik laat ze aan uw eigen fantasie over. De voorzieningenrechter ging met zijn oordeel te veel op de stoel van de programmamakers zitten, wat uiteraard niet zijn taak was.

- ‘ERNSTIGE MISSTAND’ -

In hoger beroep oordeelde het gerechtshof in Amsterdam afgelopen week gelukkig anders. Daar stelde men dat wij terecht claimen een ‘ernstige misstand’ aan de kaak te stellen en dat de privacy van betrokkene daar ondergeschikt aan is. Dat Bas R. en zijn raadsman tijdens de zittingen probeerden te suggereren dat de ouders van het 12-jarige slachtoffertje min of meer met de jarenlange ontucht hadden ingestemd (alsof het dan minder erg is…) en dat zij eigenlijk geen aangifte hadden willen doen (wat niet waar is), doet vermoeden dat Bas R. nog steeds een vertekend beeld van de werkelijkheid heeft en zichzelf nog steeds centraal stelt in alles. Mede om die reden werd hij destijds voor de rechtbank door een psycholoog een ‘sensitieve narcist’ genoemd.

Om die redenen dient onze uitzending een maatschappelijk belang dat uitstijgt boven het recht op privacy dat iedereen en dus ook Bas R. in principe heeft. Het gerechtshof heeft dat heel goed onderkend.

Peter R. de Vries