PETER: RESPECT EN SPIJT KUN JE NIET AFDWINGEN
De Rotterdamse advocaat Mohammed Enait weigert om religieuze redenen op te staan voor de rechter en daarover is tot in de Tweede Kamer commotie ontstaan. Een advocaat moet eerbied tonen voor de rechters en de rechtspraak en mag zich niet onttrekken aan de gewoonten die dit vorm geven, zo zeggen de voorstanders van dit gebruik. Enait stelt daar tegenover dat ‘de ene mens niet meer is dan de andere’ en dat een verdachte en zijn advocaat dus niet voor de rechters hoeven op te staan.
- ONUITSTAANBARE RECHTERS -
Ik ben zelf in de loop van mijn dertigjarige carrière ontelbare keren voor rechters opgestaan, uit een soort automatisme, ook als ik het onuitstaanbare, arrogante, onbekwame lieden vond. Het is een soort ritueeltje (net zoals het groeten van collegae of buren die je eigenlijk niet mag) waar je maar aan voldoet, omdat dit nu eenmaal zo hoort. Tegelijkertijd zou het mij totaal niet storen als verdachten en hun advocaten niet opstaan voor de rechters.
Het is op zich een beetje merkwaardig dat we er aan hechten dat een verdachte, die bijvoorbeeld een ander gruwelijk heeft verkracht, vermoord en vervolgens als vuil heeft gedumpt, ineens ‘fatsoen’ toont door op te staan voor de rechters, die hem waarschijnlijk 20 jaar of langer zullen opsluiten. Dat heeft iets tegennatuurlijks. Alsof je als ter dood veroordeelde ook keurig met twee woorden moet spreken tegen de beul die je een kopje kleiner gaat maken.
- RECHTSPRAAK FAIRPLAY-CUP? -
Wij willen de rechtspraak vaak zien als een soort van ‘fairplay-cup’, maar dat is het voor de deelnemers aan processen natuurlijk helemaal niet. Advocaten zijn in bepaalde zaken (denk aan actievoerders, krakers, fundamentalisten, terroristen, etc.) vaak meer geëngageerd dan vroeger en zij menen dat de rechtspraak niet zo onafhankelijk en onpartijdig is als wij dat misschien graag zouden zien. Zij zien rechters meer als opponenten, als een instituut dat in het leven is geroepen om de gevestigde orde te dienen en te beschermen. Daar is wellicht veel op af te dingen, maar als die gedachtegang er toe leidt dat men niet voor de rechters wil opstaan, zou ik zeggen: geen punt, dan blijf je toch lekker zitten?
Een rechtzaak is geen gerepeteerd toneelstukje waarin iedereen keurig zijn rolletje speelt, maar soms letterlijk een zaak van leven en dood, waarbij je niet gedwongen kan worden respect te tonen. Net zo min als dat je mensen kan dwingen om spijt te hebben.
PETER R. DE VRIES
