Volkskrant

Door: Wilco Dekker en Maud Effting
foto: Joost van den Broek

Peter R. de Vries wil voor de Kamerverkiezingen van 2007 de knoop doorhakken: staat de Partij voor Rechtvaardigheid, Daadkracht en Vooruitgang in de peilingen boven de vijftien zetels, dan gaat het spel op de wagen. Blijft de PRDV onder die vijftien, dan doet De Vries niet mee; hij wil alleen naar het Binnenhof als hij invloed heeft. Volgens opiniepeiler Maurice de Hond is die kans kans klein. In de eerste peiling scoorde de PRDV vijf zetels, vooral bij de PvdA-achterban. De Hond deelt de PRDV in bij links van het midden. En, zoals gewoonlijk bij een rechts kabinet, doet zittend links het al goed. Het charisma van De Vries kan wel wat extra zetels opleveren, denkt De Hond, maar niet genoeg voor dubbele cijfers.

Soms wordt het zelfs Peter R. de Vries te veel. ‘Ik had laatst voor het eerst enorme ruzie met hem’, zegt eindredacteur Lisette Knoop van het tv-programma Peter R. de Vries: misdaadverslaggever. ‘Het lichaam in de Nuenense moordzaak was gevonden en SBS wilde een extra uitzending. Ik wilde dat niet, Peter wel. Normaal voer je daar een zakelijke discussie over, maar nu escaleerde het direct. ‘Ik vond hem gestresst en dat heb ik hem ook gezegd. Hij was een beetje overwerkt. Vind je het gek, die man staat voortdurend onder druk. Ik zei tegen hem: moet je jezelf nu zien. Maar hij liep midden in het gesprek weg.’

‘De volgende dag riep hij het team bij elkaar en zei ten overstaan van iedereen: het spijt me dat ik de laatste tijd niet zo aardig ben geweest. Het was heel wat voor iemand als Peter om toe te geven dat hij overwerkt is. De tranen stonden hem in de ogen. Hij toonde toen een heel kwetsbare kant. Dan is hij zo aandoenlijk. Dat is waarom we ons allemaal kapot werken voor hem.’

Peter R. de Vries (48) is al meer dan 25 jaar misdaadverslaggever en heeft een reeks grote onthullingen op zijn naam staan. Zo beschreef hij de ontvoering van Freddy Heineken van binnenuit, toonde aan dat ‘de twee van Putten’ onschuldig vastzaten, beweerde dat Mabel Wisse Smit een relatie had met topcrimineel Klaas Bruinsma en maakte onlangs nog bekend dat officier van justitie Joost Tonino kinderporno op zijn computer had staan.

‘Ik heb hem wel eens gevraagd wat hij nou zégt tegen die mensen die zo doorslaan’, zegt multimedia-ondernemer Peter Schouten, die De Vries achttien jaar geleden hoofdredacteur maakte van het weekblad Aktueel en sindsdien bevriend met hem is. ‘Hij vertelde dat hij ze de hele tijd recht aankijkt. Aan het eind van het gesprek zegt hij dan: jij weet dat ik weet dat je het gedaan hebt. Vaak vertellen ze dan hoe het zit. Je hebt bij Peter het gevoel dat hij dwars door je heenkijkt.’

Aktueel-verslaggever Henk Strootman, die vroeger voor De Vries werkte: ‘Een collega had eens wat in scène gezet bij een reportage over de strandpolitie. Maar hij kreeg het gevoel dat Peter het doorhad en heeft het toen op zijn kamer opgebiecht. Peter komt overal achter. Dat is instinct en natuurlijke alertheid.’

Na De Telegraaf, Aktueel , het Algemeen Dagblad, Panorama en het TROS-programma Crime Time met Jaap Jongbloed is Peter R. de Vries met zijn eigen programma op SBS 6 op het voorlopige hoogtepunt van zijn carrière beland. Maar nu wil hij wat anders: politicus worden. Met de Partij voor Rechtvaardigheid, Daadkracht en Vooruitgang, de PRDV, wil hij na de verkiezingen in 2007 ‘de bakens in de maatschappij op een aantal elementaire punten verzetten’.

Peter is zeggen zijn vrienden. ‘Vroeger had hij een kadaverdiscipline’, zegt Strootman van Aktueel. ‘Hij is zo perfectionistisch. Van die drive werd je weleens moe. Er waren redacteuren die blij waren als hij er eens een dagje niet was. Peter vond het ook onbegrijpelijk dat mensen nog een leven naast de journalistiek hadden. Maar laatst zat ik voor een lange vakantie van zes weken in Israël en stuurde hij me tot mijn verbazing een mailtje: geweldig dat je dit doet. Geniet er maar van, dit is belangrijker dan werk.’

Na jaren van grote druk lijkt De Vries toe aan iets anders. ‘Het belangrijkste in de misdaadjournalistiek is dat je nooit een fout mag maken. Daar is Peter zich vreselijk van bewust’, zegt Simon Vuijk, voormalig eindredacteur van zijn programma. ‘De spanning die dat met zich meebrengt, vindt hij het allermoeilijkst. Hij moet 24 uur per dag alert zijn. Niks missen. Dat is een enorme last voor hem.’

Volgens Vuijk kijkt De Vries dan ook uit naar de laatste uitzending van het seizoen, komende donderdag. ‘Dan weet hij: ik heb weer een seizoen zonder fouten volbracht. Dan valt er een last van zijn schouders.’

Om het vol te houden, zet De Vries niet alleen zichzelf, maar ook zijn redactie flink onder druk. ‘Peter is ongelooflijk veeleisend’, zegt eindredacteur Knoop. ‘Hij heeft heel wat eindredacteuren en verslaggevers versleten. Mensen die niet kunnen wennen aan die zorgvuldige manier van werken. Hij is zo perfectionistisch, op het ziekelijke af. Peter is geen makkelijke man. Hij leest alle kranten, kijkt alle actualiteitenrubrieken, houdt al het recherchenieuws bij, is van alles op de hoogte en dat verwacht hij ook van zijn mensen.’

Ook in de nazorg voor ouders van vermiste of vermoorde kinderen gaat hij tot het uiterste. ‘Bijna niemand weet hoe lief hij is voor die mensen’, zegt Knoop. ‘Hij zegt gewoon nooit: nee. Ook al is het in zijn schaarse vrije tijd en heeft hij hun verhaal al tien keer gehoord.’

‘De buitenwereld denkt dat Peter hier heel kalm en relaxed onder is. Maar het tegendeel is waar. Hij is heel emotioneel. Hoe vaak we aan het eind van het seizoen de opnamen niet stop hebben moeten zetten, omdat hij het niet droog kon houden.’

De Vries wordt daarnaast geregeld bedreigd. De bedreigingen worden de laatste jaren talrijker en ernstiger, aldus eindredacteur Knoop. ‘Peter acht de kans reëel dat hem een keer wat overkomt. Maar hij is er nuchter onder. Hij is gewoon voor de duvel niet bang. Dat zit niet in zijn karakter. Het is niet zo dat hij zich onaantastbaar waant, hij wil alleen niet dat het zijn leven beïnvloedt. Al heeft hij wel afgesproken dat hij direct stopt als het zijn kinderen te veel wordt.’

Als er een keer iets gebeurt met De Vries, dan is de dader een kleine crimineel die doordraait, verwacht Strootman van Aktueel: ‘De grote jongens accepteren hem. Peter is straight. Dat wordt gewaardeerd .’

De Vries deed de afgelopen jaren een duikcursus, maakte in Zuid-Afrika de grootste bungeejump ter wereld en reed de rally Parijs-Dakar. Binnenkort beklimt hij met zijn zoon de Kilimanjaro. En zijn snor, bijna net zo’n handelsmerk als de R. in zijn naam, ging eraf. Een midlife-crisis?

‘Die snor ging eraf omdat mevrouw De Vries dat sexier vond’, zegt vriend Peter Schouten. ‘En Peter is nou eenmaal niet het type om in Amsterdam-Noord aan een kraan te gaan hangen. Dat is hem te min. Maar ook heel zelfverzekerde mensen gaan zich op een gegeven moment vragen stellen over de zin van het leven. Vooral als je zo hard werkt als Peter. Waar sta ik? Zal ik nog jaren doorgaan, of zal ik iets anders gaan doen?’

Peter R. de Vries groeide op in Amstelveen. Hij is verlegen, net als zijn vier broers en zijn zus. ‘Wij De Vriesjes overtroeven onze verlegenheid door succes te hebben’, zegt zijn twee jaar jongere broer Wouter de Vries, docent dienstenmarketing aan de Vrije Universiteit. ‘Peter was de rustigste van ons gezin. De linksbuiten.’

De enorme drive kreeg De Vries mee uit zijn opvoeding. ‘Als je een zeven haalde, zeiden mijn ouders: dat had ook een acht kunnen zijn’, zegt Wouter de Vries. Maar braaf waren de kinderen niet.

‘We hebben allemaal weleens een politiecelletje van binnen gezien. Voor te jong brommer rijden bijvoorbeeld. Als de politie dan naar huis belde, zei mijn vader dat hij eerst ging eten. Om acht uur ‘ s avonds kwam hij dan een keer aanzetten en dan zei hij: volgens mij weet je wel dat je iets fout hebt gedaan. En dat was het. Het ging om eigen verantwoordelijkheid.’

Nog altijd heeft De Vries zulke zonden: in de auto rijdt hij steevast te hard en dan nog het liefst zonder gordel.

Vader De Vries was directeur van de kruitfabriek in Muiden. Pas na diens dood, zeven jaar geleden, kwam Peter erachter dat zijn vader in de oorlog verzetsstrijder was en Duitsers had geliquideerd.

‘Dat heeft hem behoorlijk aangegrepen’, zegt eindredacteur Lisette Knoop. ‘Het feit dat zijn vader mensen had gedood en daar thuis nooit over heeft kunnen praten. Peter realiseert zich dat dat heel ingrijpend moet zijn geweest. Ik weet dat er op zijn grafsteen een tekst staat die Peter heel mooi vindt: Liever staande sterven dan op je knieën leven.’

‘Ik weet dat mijn vader er niet trots op was’, zegt Wouter de Vries.

‘Het heeft hem veel verdriet gedaan wat hij ervoor heeft moeten doen. Daarom praatte hij er niet over. Ik was heel kwaad dat Peter erover begon in interviews.’

Met zijn moeder, die nog leeft, heeft De Vries geen hechte band. Hij verzette zich sterk tegen zijn gereformeerde opvoeding. ‘Peter heeft niks met het geloof’, zegt Knoop. ‘Hij vindt dat mensen zich erachter verschuilen. Ik heb het idee dat hij niet veel warmte heeft gekregen. Wat hij thuis misschien heeft moeten missen aan genegenheid, maakt hij nu in elk geval goed met zijn eigen gezin. De afspraken met zijn kinderen – hij heeft een dochter van achttien en een zoon van vijftien – gaan altijd voor.’

De Vries kreeg niet alleen zijn vaders dood voor de kiezen. Heineken-ontvoerder Cor van Hout was zijn beste – en meest omstreden – vriend. Redacteur Kees van der Spek, die De Vries al bijna tien jaar kent: ‘Hij heeft het nog vaak over Cor van Hout, op een beminnelijke manier. Ik weet nog dat hij wit weg trok toen hij het hoorde, hij ging er meteen naar toe. Van zijn dood heeft hij enorm veel verdriet gehad. Hij was lange tijd een beetje afwezig.’

Ook Theo van Gogh was een vriend van De Vries; nog altijd eindigt Peter R. de Vries: misdaadverslaggever met een hommage aan de vermoorde filmmaker. Knoop:

‘Mensen zeggen wel eens: doe die foto van Theo er nou uit. Dat snappen de kijkers niet meer. Nee, zegt Peter dan, die foto blijft tot het eind van het seizoen. En de muziek erbij ook.’

Veel mensen zijn bang voor Peter R. de Vries. ‘Er zijn heel weinig mensen die hem nog als een normaal mens benaderen. Ze lullen met hem mee’, zegt Lisette Knoop.

‘Maar Peter kan absoluut niet tegen mensen die lopen te slijmen en te draaien.’

De Vries is ook niet de gemakkelijkste. ‘Peter is geen man van koetjes en kalfjes. Dat kan hij gewoon niet’, aldus Knoop. ‘Het is wel eens gebeurd dat mensen zich nogal ongemakkelijk voelden als ze met hem in de auto naar pakweg Groningen moesten rijden. Peter heeft niet de kwaliteit mensen op hun gemak te stellen. Hij is iemand in wie je eerst zelf energie moet steken. In het begin is hij vrij afstandelijk. Pas heel langzaam win je zijn vertrouwen. Maar als je zijn vertrouwen eenmaal hebt, dan heb je iemand die voor je door het vuur g aat.’

Strootman: ‘Je kunt met Peter over allerlei dingen praten, maar filosoferen over diepe zieleroerselen is er niet bij. Ik ben heel nieuwsgierig naar wat er nou gebeurd is met zijn vader. Maar als ik daarnaar vraag, kijkt hij op z’n horloge. Dan is het gesprek voorbij .’

Zo gesloten als De Vries is, zo fanatiek is hij. En altijd overtuigd van zijn eigen gelijk. ‘Ik heb heftige verbale clashes met hem gehad.

Hij wilde altijd meer minuten voor zijn programma’, zegt Eric van Stade, programmadirecteur van SBS. ‘In negen van de tien gevallen moest ik toegeven. Peter heeft altijd meer en betere argumenten.’

Peter Schouten: ‘Ik heb vierhonderd keer tegen hem gesquasht en 399 keer verloren. Dan feliciteert hij me niet, maar zegt: het is statistisch normaal dat ik nu een keer verlies. Hij is soms zo geabsorbeerd door winnen dat hij niet inziet dat iemand anders het, op een heel ander niveau, ook weleens leuk vindt om te winnen.’

Tot zijn grote frustratie strandde De Vries begin dit jaar voortijdig in de rally Parijs-Dakar. Hij was de navigator en het team verdwaalde in het donker in de woestijn. Ze kwamen vast te zitten in een ravijn. Tot op de dag van vandaag blijft De Vries erbij dat het niet zijn schuld was. ‘Als hij zijn doel niet heeft gehaald, wordt hij altijd een beetje nukkig’, zegt Schouten. Hij denkt dat De Vries dit jaar weer aan de start van de rally verschijnt, om het een en ander recht te zetten.

De misdaadverslaggever werd onlangs gepolst media-tycoon John de Mol voor diens nieuwe zender. ‘Peter en John liggen elkaar. Tijdens het EK in Portugal kwam John ‘ s ochtends met zijn golfkarretje naar Peter om samen koffie te gaan drinken’, zegt Van Stade van SBS. Maar De Vries weigerde de overstap; hij heeft een contract voor nog een seizoen bij SBS en afspraak is afspraak, ook al is De Mol een van de zeer weinige mensen waar hij tegenop kijkt.

De Vries zou iets leuks voor zichzelf kunnen gaan doen. Hij is niet alleen succesvol in de televisiewereld, maar ook een goed verkopende schrijver, van onder meer de bestseller De ontvoering van Alfred Heineken. Vorige week verscheen alweer zijn tiende boek, Alleen huilebalken hebben spijt, een verzamelwerk van ‘de meest roemruchte reportages alsmede een aantal prikkelende columns’. ‘Peter is een hele slimme onderhandelaar, dus de royalties zijn goed’, zegt Peter Schouten.

Waarom wil de misdaadverslaggever dan zo nodig de politiek in?

Schouten: ‘Ik denk dat Peter heel erg gefrustreerd is over de arrogantie van de macht. Dat hij daar heel erg pissig van wordt.’ Lisette Knoop: ‘Hij heeft een bloedhekel aan machtsmisbruik, hypocrisie en onrechtvaardigheid. Dat zijn zijn drijfveren.’

Wouter de Vries: ‘Ik herinner me dat mijn vader tijdens de dodenherdenking een keer zei: de echte helden staan daar niet met een lintje. Dat heeft wel invloed op ons gehad. Wij De Vriesjes hebben geen overdreven eerbied voor ceremonieel vertoon en gezag. We hebben meer de neiging om door gezag heen te breken.’

Verslaggever Kees van der Spek ziet nog iets anders: ‘Het is de roep van het volk. Hij krijgt enorm veel brieven van mensen die hem als een soort ombudsman zien, die hem allerlei autoriteit toedichten.’

Ook SBS-directeur Van Stade ziet dat Peter R. de Vries een fenomeen is geworden, groter dan zichzelf. ‘Op straat komen mensen naar hem toe. Hij is een icoon geworden. Als mensen Peter zien,

dan zien ze Nederland zoals Nederland zou moeten zijn. Terwijl hij gewoon een misdaadjournalist is. Peter is voor de mensen het normen-en waardenverhaal. Ik denk dat hij zich daar bewust van is, en dat hij het gevoel heeft dat hij daar iets mee moet doen.’

De Vries werd al snel ingedeeld in het nieuw-rechtse kamp van onder andere Wilders, maar dat is volgens zijn vrienden een grote fout. ‘Hij is linkser dan je denkt.

Hij kan zich vreselijk opwinden en komt echt op voor de zwakken in de samenleving’, zegt Strootman.

‘Zoiets als ontwikkelingshulp afbouwen, dat vindt-ie vreselijk.’

Maar vrienden betwijfelen of de directe, rechtlijnige en compromisloze misdaadverslaggever gelukkig wordt op het Binnenhof.

Knoop: ‘Hij is in staat in de eerste week in de Tweede Kamer een moord te plegen. Al die mensen die zichzelf zo graag horen praten. Peter kan niet tegen slap lullen en lang vergaderen. Hij is heel principieel en eerlijk. Ik hoop maar dat hij er een manier voor vindt.’

‘Ik was verbaasd’, zegt Strootman. ‘Er is maar een politicus waar hij waardering voor heeft en dat is Jan Marijnissen. Ik denk dat hij het niet moet doen. Als dingen misgaan, dan is het voor Peter: mijn manier of niet. Dat zal ten koste gaan van zijn gemoedsrust. Ik denk dat hij daarom ook zo twijfelt. Hij twijfelt nog heel erg.’

Alleen Peter Schouten heeft er alle vertrouwen in. ‘Ik hoorde Maxime Verhagen van het CDA laatst zeggen dat de PRDV weer zo’n one issue-partij is. Nou meneer Verhagen, denk ik dan, maak je borst maar nat. Peter is niet links, Peter is niet rechts, Peter is recht door zee.’

Eindredacteur Lisette Knoop heeft hem de overstap nog afgeraden. ‘Maar de reactie was typisch Peter: alles is me altijd afgeraden.

Als ik op mijn bek ga, heb ik het in elk geval geprobeerd, zei hij.

‘Ik denk dat hij gewoon toe is aan iets nieuws. Dat hij alle ballast van het programma van zich af kan gooien. Peter haalt zich zoveel op de hals. Het zou voor hem heerlijk zijn eens met een schone lei te beginnen.’