Nieuwe Revu

Door Simon Vuyk

Op 10 augustus is het negen jaar geleden dat de 11-jarige Nicky Verstappen in Limburg tijdens een zomerkamp om het leven werd gebracht door een nog altijd onbekende dader. Het is een zaak die Peter R. de Vries nog dagelijks bezig houdt. Belangrijke Vraag: waarom werd Mister Jeugdwerk Joos Barten, die een zedenverleden had, nooit gearresteerd?

Tussen Weert en Venlo, in het noorden van Limburg, ligt het dorpje Heibloem. Het telt amper 800 inwoners; alles draait om de plaatselijke voetbalvereniging SVVH (Sportvereniging Victoria Heibloem). Heibloem is een even hechte als gesloten gemeenschap waar men kan zwijgen als het graf.
Decennia lang was Joos Barten één van de meest vooraanstaande inwoners van het dorpje. Hij was gelovig, getrouwd met de plaatselijke vroedvrouw en werkte midden jaren vijftig als onderwijzer op de lagere school. Totdat bleek dat hij ontucht pleegde met verschillende jonge leerlingen. Op 37-jarige leeftijd werd de schoolmeester gearresteerd en veroordeeld tot drie maanden celstraf. Toen hij uit de gevangenis terugkeerde in Heibloem, kreeg hij van de gemeente direct een nieuwe baan aangeboden. Het seksschandaal verdween in de doofpot; niemand sprak meer over het misbruik. Dader en slachtoffers leefden met elkaar verder alsof er niets was gebeurd. Sterker nog: Joos Barten werd nota bene aangesteld als medewerker op het plaatselijke jongensinternaat: De Widdonck. Ook bij voetbalclub SVVH waar hij bestuurslid werd, was hij voortdurend omringd door jongetjes. Er waren mensen die vonden dat hij wel erg vaak rondliep in de kleedkamers en waslokalen, maar niemand greep in. In december speelde Barten altijd voor Sinterklaas en nam hij menig kind op schoot. Hij kreeg het lagere schoolgebouw, waar hem de toegang niet was ontzegd zelfs de beschikking over een eigen zolderkamertje dat hij volhing met foto`s van vaak half ontblote kinderen uit Heibloem. Naar verluidt moesten jonge voetballertjes er jarenlang onder zijn toezicht hun nieuwe tenues passen. Barten ontpopte zich zo tot Mister Jeugdwerk in Heibloem. Zijn paradepaardje was het jaarlijkse zomerkamp in het Zuid-Limburgse Brunsum. Hij was Hij was behalve de oprichter ook de naamgever van het vakantieproject: Joos Barten Jeugdwerk Heibloem. Jarenlang werden scholieren een week lang onder zijn bezielende leiding vermaakt op recreatieterrein De Heikop, een kleine 60 kilometer ten Zuiden van Heibloem, vlak bij de Brunsummerheide. Naast spelletjes en andere luchtige activiteiten stonden er ook zogenaamde ‘bezinningsmomenten’ op het vaste programma. In 1986 0ntving de inmiddels bejaarde man een hele reeks onderscheidingen vanwege zijn inzet voor de jeugd van Heibloem. Niet alleen de kerk en de KNVB zetten hem in het zonnetje, maar hij kreeg ook een lintje van de koningin, een eremedaille in goud in de Orde van Oranje Nassau. Joos Barten schopte het zelfs tot ereburger van Heibloem; de zwarte bladzijde uit zijn verleden was dertig jaar na dato definitief ‘witgewassen’.
Peter R. De Vries: “Ik zal niet zeggen dat Barten het heeft gedaan.
Het enige wat vaststaat is dat hij op seksueel gebied niet te vertrouwen was.”
Peter R. de Vries: “Ik heb tijdens mijn eigen onderzoek naar de moord op Nicky ondervonden hoe ongemakkelijk de inwoners van Heibloem waren met de situatie rond Joos Barten. Veel mensen wisten van zijn zedenverleden, of waren er zelfs het slachtoffer van. Ze voelden dat dit niet te rijmen was met bijvoorbeeld zijn positie binnen de voetbalclub. Maar toch lieten ze het doorgaan. Na de moord vonden veel dorpelingen het erger dat Heibloem in een kwaad daglicht werd gesteld dan dat een 11-jarig jongetje was omgebracht. Een collega-kampleider van Barten zei tegen mij dat hij niet snapte dat ik me er wél druk over maakte. Bij de Formule 1 vliegt er ook wel eens een wagen uit de bocht, maar dat is toch geen reden om te stoppen met racewedstrijden?’ zei hij doodleuk.”
Nicky’s Ajax-Pyjama
Een jaar na de onderscheidingen van Barten wordt Nicky Verstappen op 13 maart 1987 in Heibloem geboren. Hij groeit onbezorgd op. Nicky blijkt een voetbaltalentje te zijn. Zowel tactisch als technisch blinkt hij uit in de jeugdelftallen van SVVH. Daarnaast is hij een fanatiek Ajax-suporter. Hij weet en verzamelt alles van de Amsterdamse club. Met zijn teamgenoten van SVVH D1 brengt hij trots een bezoek aan Arena toen die in aanbouw was.
Peter R. de Vries: “Ik ben na zijn overlijden in de slaapkamer van Nicky geweest. Z`n vader en moeder hadden de ruimte helemaal intact gelaten. Werkelijk alles was van Ajax. Het dekbed, de posters aan de muur, de voetbaltas en zelfs z`n pyjama, alles was rood-wit. Litmanen was z`n idool en Nicky droomde ervan dat hij ooit de nieuwe Jari in Ajax 1 zou worden. In dat opzicht leek hij sprekend op mijn eigen zoon Royce die ongeveer van dezelfde leeftijd is en ook zo`n Ajax-fanaat. Deze overeenkomst tussen de beide jongens maakt het dossier Nicky Verstappen voor mij erg herkenbaar en invoelbaar. “
De wegen van Nicky Verstappen en Joos Barten kruisen elkaar uiteraard regelmatig. Op het voetbalterrein, rond de basisschool, bij kerkelijke jeugdactiviteiten en in 1996 voor het eerst in Brunsum. Dan gaat Nicky als 9-jarige mee op zomerkamp. Het is geen succes, hij heeft last van heimwee en slaat daarom in 1997 een jaartje over. In 1998 gaat hij wel weer mee naar De Heikop. Maar voor hij daar met zijn leeftijdgenootjes op 8 augustus heen mag, is er eerst een week voor de oudere kinderen (13-16 jaar) uit Heibloem. Tijdens dat eerste kamp van 1 tot 7 augustus vinden er twee mysterieuze gebeurtenissen plaats die gezien de moord op Nicky een week later opmerkelijk zijn.  Op maandag 3 augustus wandelt een man uit Landgraaf over de Brunsummerheide. Hij ziet een plastic zak liggen, met daarin een levensgrote, aangeklede pop die met nepbloed is besmeurd. De vindplaats ligt circa 150 meter van de plaats waar op 11 augustus Nicky`s stoffelijk overschot wordt gevonden.
Op woensdag 5 augustus is het kamp vrijwel verlaten; iedereen is een dagje naar Valkenburg. Er blijven echter een leidinggevende en een kind achter: de dan 80-jarige Joos Barten en Linda van 13 jaar. Het meisje heeft het benauwd en daarom blijft de kampoudste bij haar. `s Middags geeft hij Linda een slaappil die eigenlijk alleen voor volwassenen bestemd is. Wanneer de tiener enkele uren later wakker wordt, merkt ze dat er met haar kleren is gerommeld. En ze klaagt over pijn in haar buik, ze vermoedt dat ze seksueel is misbruikt. Barten betuigt later zijn spijt over het toedienen van de bedwelmende medicatie, maar ontkent ontuchtige handelingen met het meisje te hebben gepleegd.
Peter R. de Vries: “ Een zomerkamp met allemaal bekende leeftijdgenootjes, in nette overzichtelijke tenten op een keurig geregistreerde camping, met een vast programma en een ervaren leiding die door iedereen wordt vertrouwd, is normaalgesproken één van de veiligste plekken om je kind naartoe te sturen. Dat maakt de moord op Nicky ook zo bizar. Daarom tart het misdrijf ieder werkelijkheidsbesef. Dit is het laatste wat je als liefhebbende ouder verwacht….”
Eigen tent voor Barten
Op zaterdag 8 augustus vertrekt een tweede groep kinderen om 09.00 uur naar Brunsum. Het gaat nu om 37 basisscholieren uit Heibloem, jongens en meisjes tot 12 jaar, onder wie Nicky Verstappen. De bejaarde Joos Barten wordt bijgestaan door een groep van veertien kampleiders. Hier zitten een paar dubieuze dertigers en veertigers tussen; een aantal woont nog bij hun moeder thuis en heeft, net als de kampoudste een zedenverleden. Eentje heeft bijvoorbeeld een incestueuze relatie met zijn stiefbroer gehad; een ander is als jong kind in de jaren vijftig misbruikt door Barten. Dit wordt allemaal natuurlijk pas achteraf vastgesteld. Net zoals de aanwijzingen dat Joos Barten na zijn veroordeling in de jaren vijftig later opnieuw de fout is ingegaan. Een Heibloemer verklaart tegen de politie dat hij begin jaren tachtig als 12-jarige jongen tijdens een zomerkamp in Brunsum `s nachts in zijn tent door de kampleider werd opgezocht. Die maakte hem wakker, nam hem mee naar het toiletgebouw om daar te plassen en vergreep zich vervolgens aan hem. Dit zou meerdere keren gebeurd zijn, en ook bij een ander kampdeelnemertje.

Peter R. De Vries: “Het kamp léék veilig, maar de realiteit was anders. Er heerste een sfeer en mores waaraan ik mijn kinderen nooit zou toevertrouwen. Het was een heel ongezond klimaat, waardoor het misdrijf heeft kúnnen gebeuren.”

De kampleiders slapen allemaal bij elkaar in een tent. Alleen Barten heeft een eigen tent, die tevens dienst doet als EHBO-tent. Nicky slaapt met vier andere jongens in een tent, waaronder Ian en Mark (het broertje van Linda).

Het is de tweede week van augustus druk op het kampeerterrein De Heikop. Er is namelijk nog een kamp, bestaande uit een groep jonge misdienaars (8-12 jaar) en seminaristen van Rolduc, een priesteropleiding uit Kerkrade. Eén van de seminaristen slaapt nu in een tentje recht tegenover het toiletgebouw van Nicky en zijn tentgenootjes.

Op zondag 9 augustus, de tweede dag, heeft Nicky een dip. Hij heeft het niet naar z`n zin en wil naar huis. `s Avonds ruziet hij met wat kampgenootjes over een pakje kauwgom, waardoor hij ook nog eens in een vervelende sfeer naar bed gaat. Voordat de vijf jongens om 22.00 uur gaan slapen, brandt Mark in de tent zijn vingers aan een gaslamp. Barten verzorgd hem in de EHBO-tent. Daarna vallen de jongens in slaap en wordt het rustig op het kamp. Behalve in de tent van de kampleiders. Daar wordt tot 04.00 uur gepraat en gedronken. Diezelfde nacht ziet een surveillancewagen van de plaatselijke politie op de parkeerplaats van De Heikop een verdachte auto staan. De agenten vertrouwen de situatie niet, maar vergeten het kenteken te noteren. Maandag 10 augustus, de derde dag, begint vroeg. Het wordt een bloedhete zomerdag, het kwik zal oplopen tot 35 graden. Slechts anderhalf uur nadat de leiding is gaan slapen, staat Joos Barten in zijn EHBO-tent al weer op. Als eerste, zoals altijd. Het is ergens tussen 05.30 en 06.00 uur. Hij loopt stilletjes naar de tent van Mark (en Nicky) om te controleren of de jongen ondanks de verwonding aan zijn hand lekker ligt te slapen. Wat Barten precies uitvoert, blijft een raadsel.

Later legt hij er wisselende verklaringen over af bij de recherche. Bijvoorbeeld over de staat waarin hij de tent van de jongens aantrof, De ene keer zegt hij dat de rits open was, een andere keer meent hij zich te herinneren dat de tent gesloten was. Tussen 05.30 en 06.00 uur is het ook onrustig in de tent van Nicky en de anderen. Ian moet plassen. Hij kruipt zo stil mogelijk terug in de tent, maar Nicky wordt toch wakker. Ze praten zachtjes, heel kort tot Ian weer in slaap valt. Blijft Nicky alleen wakker? Gaat hij de tent uit om ook even te plassen? Dat lijkt waarschijnlijk want als Mark ongeveer twintig minuten later als derde wakker wordt, ook moet plassen en daarom Ian wekt, zien beide jongens dat de slaapzak van Nicky leeg is. Het tweetal gaat naar buiten; de camping is verlaten en stil. Terug in hun tent vallen de jongens snel weer in slaap. Twee uur later, om 08.00 uur begint het dagprogramma en worden ze door de kampleiding gewekt. Nicky is nog steeds weg. Er heerst al snel paniek.
Bidden in een kapelletje
Kort daarvoor, om 07.45 uur, heeft Joos Barten het kampeerterrein verlaten. Hij rijdt in zijn auto naar Heibloem. Er is een dorpeling verongelukt en de bejaarde man wil om 11.00 uur de begrafenis bijwonen. Voor hij vertrekt, maakt hij zijn EHBO-tent grondig schoon. Thuis in Heibloem zet hij zijn wagen in de garage, iets wat hij anders nooit doet. Diezelfde morgen reinigt hij z`n auto van binnen en van buiten, inclusief de kofferbak. Tussen de middag, na de begrafenis, hoort Barten in Heibloem van een buurman dat Nicky zoek is. In plaats van een telefoontje plegen met zijn vakantiecollega`s in Brunsum, stapt de bejaarde kampleider in zijn auto.

Hij rijdt naar een kapelletje waar hij bidt en een kaars brandt voor Nicky. Dan pas zet hij koers richting De Heikop waar tientallen politiemensen, militairen en vrijwilligers dan al urenlang aan het zoeken zijn. Barten maakt na aankomst een verdwaasde indruk. Hij wijst wel een richting aan waar volgens hem gezocht moest worden, maar daar wordt verder geen aandacht aan besteed. Nicky wordt die maandag niet terug gevonden.

Maar dinsdagavond 11 augustus 1998 is het raak. Om 21.00 uur wordt zijn stoffelijk overschot gevonden aan de rand van de Brunsummerheide, ongeveer 1200 meter verwijderd van het kamp. In de richting die Barten de dag ervoor had aangewezen. Nicky ligt pal naast een maisveld, in een kerstbomenperceeltje dat wordt omringd door prikkeldraad. Het lichaampje is ‘met zorg’ neergelegd. Nicky is halfnaakt; hij draagt alleen een rode pyjamabroek. Van Ajax.

Zaterdag 15 augustus wordt hij begraven in Heibloem. De uitvaartdienst wordt op verzoek van de ouders gehouden op het voetbalveld van SVVH. Het kistje is bedekt met een Ajax-vlag. De andere spelertjes van Nicky`s elftal staan ernaast. Aan het eind van de plechtigheid weerklinkt We are the Champions van Queen uit de luidsprekers. Daarna wordt de kleine grote jongen, zoals zijn familie hem liefkozend noemt, naar zijn laatste rustplaats gebracht. Het levensgeluk van de nabestaanden is verwoest.

Peter R. de Vries; “Ik ben via via met de familie Verstappen in contact gekomen en spreek ze nog altijd wekelijks. Ik ben hun vertrouwensman geworden. Het zijn heel normale, aardige mensen. Ondanks de gebeurtenissen zijn ze netjes en fatsoenlijk gebleven. Andere mensen gaan uit hun dak van woede en frustratie, de familie Verstappen vraagt zich af of ze niet te lastig zijn. Daarom zal ik vader Peter, moeder Berthie en hun dochter Femke bijstaan zolang ze mijn hulp nodig hebben. ”
Sporen rond de anus
Het is nog altijd onduidelijk wat er op 10 augustus 1998 precies met Nicky Verstappen is gebeurd. Het Nederlands Forensisch instituut is er niet in geslaagd een doodsoorzaak vast te stellen. Het jongetje heeft, als hij ruim een dag later wordt gevonden, een opvallende rode gelaatskleur en dat kan wijzen op bedwelming. Nicky is blootsvoets; zijn schoenen stonden die maandag gewoon in z`n tent. Zijn voetzolen zijn schoon. Hij heeft niet rondgelopen, maar moet zijn gedragen. Misschien is hij in een auto vervoerd. Is hij uit zijn tent komend overmeesterd? Is hij bedwelmd en meegenomen naar een andere plaats? Het enige dat na entomologische onderzoek (=insectenkunde) kan worden geconcludeerd ia dat hij niet onmiddellijk na zijn verdwijning is gestorven, maar dat hij nog enkele uren heeft geleefd.

De dood van Nicky Verstappen is een groot Mysterie. Zelfs de vraag of hij seksueel is misbruikt kan niet met zekerheid worden beantwoord. Hoogstwaarschijnlijk wel, want er is een aantal verdachte sporen gevonden rond zijn anus, maar over de oorzaak daarvan is in wetenschappelijke kringen veel discussie geweest. Er is zelfs een speciale expert-meeting voor georganiseerd, maar de deskundigen zijn het niet eens.
Peter R. de Vries: Eén van de opties is dat er al eerder ‘iets seksueels’ bij Nicky heeft plaatsgevonden. Mogelijk heeft hij eerdere ervaringen op dit gebied gehad. Ik kan daar niet veel over zeggen, omdat ik niet weet wat als eventuele daderwetenschap achter de hand moet worden gehouden. ” De enige die antwoord kan geven op alle vragen is de nog altijd onbekende dader. In de loop der jaren is er een hele reeks van verdachten in beeld geweest bij politie en justitie, waaronder de kampleider die vroeger door Barten is misbruikt., de stiefbroer met wie een andere kampleider ooit een incestueuze relatie had, de Rolduc-seminarist, die vlak bij Nicky in een tentje sliep, een Duitse meervoudige kindermoordenaar en in 2007 een gestoorde man die verdachte briefjes achterliet bij het herdenkingsmonument van Nicky. Joos Barten is nooit officieel als verdachte bestempeld. Hij is nooit gearresteerd en er is nooit huiszoeking bij hem gedaan.

Peter R. de Vries; “Ik zal niet zeggen dat Barten het gedaan heeft. Het enige wat vaststaat is dat hij op seksueel gebied niet te vertrouwen was. In het begin van het onderzoek was er alle reden om hem als verdachte aan te merken. Een deel van het rechercheteam wilde dat ook, dat weet ik, maar het is niet gebeurd. Ik heb de indruk dat het bij de politie toen gewoon ontbrak aan structuur en doelgerichtheid, ik denk niet dat er iets anders achter heeft gezeten. Zolang er geen DNA van de dader is veiliggesteld, zal het heel moeilijk zijn om hem te pakken te krijgen. Ik heb justitie daarom geadviseerd de pyjamabroek van Nicky te onderzoeken op mogelijke contactsporen. Er kan tegenwoordig veel meer dan in 1998.

Op 8 augustus hebben de ouders en ik weer een afspraak met de officier van justitie in Maastricht. Dan praten we alles door. De stand van zaken, wat er het afgelopen jaar precies is gedaan, de resterende mogelijkheden en alle denkbare theorieën.”
Het ooit zo hechte dorp Heibloem is de afgelopen jaren volledig verscheurd. Wie niet vóór Joos Barten is, is tégen hem, en dat wordt door veel bewoners niet geaccepteerd. Rowwen Héze nam in 2003 zelfs het speciale nummer op over ‘het dorp dat een geheim bewaard,’ dat werd opgedragen aan Nicky. Datzelfde jaar overleed Joos Barten. Op 8 september 2003 stierf hij op 85-jarige leeftijd na een lang ziekbed. Hij werd begraven bij zijn vrouw die al vele jaren eerder was overleden, en vlak bij Nicky. Datzelfde jaar verhuisde ook de familie Verstappen, Weg uit Heibloem. Weg uit het dorp waar ze sinds de moord worden genegeerd.
Datzelfde jaar kwamen Peter, Berthie en Femke Verstappen op een dag in het voorjaar op bezoek bij Peter R. de Vries. Ze hadden een groot ingelijst cadeau bij zich. Met op de achterkant een zelfgeschreven gedichtje:

Dit is een herinnering aan Nicky onze kleine vent.
Die jou vastberadenheid helaas niet kent.
Met man en macht hebben jullie aan deze zaak gewerkt.
Dit heeft ons altijd veel gesterkt.
Jammer, maar nog steeds geen resultaat in deze afschuwelijke misdaad.
Samen met jullie redden we `t misschien nog wel,
want deze dader moet snel gevonden worden, `t liefst heel snel.

In de lijst zat een Ajax-shirt van Jari Litmanen, dat eigenlijk voor Nicky was bedoeld. Een presentje met een bijzonder verhaal. Peter R. de Vries; “Jari Litmanen was Nicky`s grote held. Kort na de moord heeft de familie Verstappen Ajax gebeld en gevraagd of ze een shirt met een handtekening van de Fin konden krijgen om met Nicky mee te begraven. Ajax wilde graag meewerken, maar omdat het midden in de zomer was, duurde het nét iets te lang en kwam het shirt nét iets te laat in Heibloem aan. Peter en Berthie bewaarden het jarenlang op de slaapkamer van Nicky. Tot die dag in 2003. Toen kreeg ik het van ze en ik hing het direct op in mijn kantoor. Iedere dag kijk ik ernaar en iedere dag hoop ik dat het mysterie alsnog zal worden opgehelderd.”