INTERMEDIAIR

Na tien jaar van uitzendingen over nopgeloste moorden, verdwenen kinderen en missers van justitie, gaat Peter R. de Vries de politiek in. En er ook weer uit, als hij in de peilingen tussen de vier en de negen zetels blijft
hangen. ‘Dan mag je alleen af en toe je vinger opsteken en roepen: daar ben ik het niet mee eens!’

DOOR ROOS KUIPER EN EVERT DE VOS
FOTOGRAFIE MENNO KOK

‘Ja, dat was die zaak in Den Haag.’ Peter R. de Vries werpt een snelle blik op de keurige rijen met honderden zwarte ordners langs de wand van zijn kantoor. Zonder twijfel pakt hij de juiste map en bladert door het dossier, inclusief krantenknipsels en uitspraak van de Raad van Journalistiek. Het kenmerkt zijn werkwijze, dat hij binnen een paar seconden een uitzending van zeven jaar geleden naar boven kan halen en indien nodig meteen met de zaak verder kan. Zo wist hij ook direct waar Charlie da Silva zich bevond en maakte hij het beroemde interview (‘Zij was het wijf van die lange’) waarin duidelijk werd dat aanstaande prinses Mabel in haar jeugd bevriend was geweest met topcrimineel Klaas Bruinsma.
Hij lijkt mister perfect. Goed onderhouden lichaam (‘ik leef als een topsporter’), workaholic, zeer efficiënt, strakke doordringende blik en niet bang voor kogelbrieven of andere bedreigingen. Hij is Nederlands bekendste misdaadverslaggever en onderzoeksjournalist. Dat komt door het personality-karakter van zijn tv-programma (‘hij onderzoekt, hij klaagt aan, hij ontmaskert en hij verdedigt’) en door zijn vasthoudendheid. Zo wist De Vries na zeven jaar de twee ten onrechte veroordeelde verdachten in de Puttense moordzaak vrij te krijgen. Twee weken geleden onthulde hij nog de kinderporno op de computer van officier van justitie Joost Tonino. Moest Nederland dat wel te weten komen? De Vries kent geen twijfel. ‘Als ik lees dat hij het moeilijk vindt om zich niet te vergrijpen aan een lekker jongetje en tegelijkertijd op z’n computer een sollicitatiebrief vind voor een functie bij de Raad voor de Kinderbescherming, dan gaan mijn nekharen recht overeind staan.’ Na jaren van wantrouwen is ook intellectueel Nederland grotendeels om en werd er op de Vrije Universiteit zelfs een seminar aan zijn werk gewijd. En nu, na tien jaar uitzendingen over onopgeloste moorden, verdwenen kinderen en missers van justitie, gaat De Vries de politiek in. Samen met Jan Nagel – die zijn zoveelste poging doet om een partij op te richten – en de voormalige politievoorlichter Klaas Wilting is hij de PRDV begonnen. Officieel de Partij voor Rechtvaardigheid, Daadkracht en Vooruitgang. Maar het zijn niet voor niks zijn initialen. De nieuwe politieke groepering moet het net als bij Fortuyn en Wilders van de bekendheid van één persoon hebben.
Waarom wil je zo graag de politiek in?
‘Nou, ik wil dat helemaal niet graag. Het is niet mijn levensvervulling om in de Tweede Kamer te komen. Het heeft meer te maken met bevlogenheid, al klinkt dat wel wat hoogdravend. In 25 jaar journalistiek heb ik heel vaak gezien hoe zaken fout gaan en als je daar heel veel over hebt bericht, komt er een moment dat je zegt: misschien kan ik het beter. Dat is de achterliggende gedachte. ‘Ik doe het ook alleen als ik een flinke achterban heb, zodat ik echt iets kan veranderen. Als ik alleen maar kan mee hobbelen in het pad van de gevestigde orde, dan heb ik er helemaal geen belangstelling voor. Wat moet ik dan in die Kamer doen? Dan mag je af en toe je vinger opsteken en roepen: daar ben ik het niet mee eens! En vervolgens wordt er toch niets mee gedaan. ‘Ik heb aanbiedingen van verscheidene politieke partijen gehad. Iedereen was geïnteresseerd om met mij te praten. Maar ik wil niet mee met de gevestigde orde. Ik wil dogma’s doorbreken, neem de drugsproblematiek. Niemand vraagt zich af wat die miljarden euro’s aan drugsbestrijding uiteindelijk opleveren? Maak eens een kosten-batenanalyse. Is er één gram drugs minder te koop op de hoek van de straat? We hebben tal van gevangenissen gebouwd, maar heeft dat iets opgeleverd? Of zouden we het over een andere boeg moeten gooien? Die discussie wordt nauwelijks gevoerd. Men valt meteen terug op internationale verdragen die een liberaler beleid onmogelijk zouden maken. Ik vind dat je dit soort zaken meer onbevangen moet bekijken en ter discussie moet stellen.’
Wat moet er nog meer totaal anders?
‘Ik wil ook dat de politie harder gaat werken, meer uren gaat maken. Ze hebben nu een 36-urige werkweek. Als je ziet wat daar nog aan cursussen, atv en andere activiteiten vanaf gaat, dan vind ik dat er veel te weinig wordt gewerkt. Politie en ook bijvoorbeeld de brandweer gaan gewoon weer 42,5 uur werken. Als tienduizenden mensen er zes uur bij krijgen, dan los je de werkdruk pas echt op. Nu wordt er veel werk niet afgemaakt, niet goed overgedragen en dat werk blijft dan liggen. Mijn houding is; eerst moet het werk gedaan zijn en daarna ga je naar huis.
‘De maatschappij verlangt gewoon een goede politie die komt kijken als er bij je is ingebroken. Mensen willen meteen aangifte kunnen doen, en niet wachten tot ze overmorgen een afspraak kunnen maken. Politieposten zijn ‘s avonds en in het weekend dicht en dat moet natuurlijk veranderen. Dan pas kun je langzaam maar zeker het vertrouwen in de overheid herstellen.’
Veel vrouwen bij justitie en politie zijn vaak erg tevreden met die 36 uur. Daardoor kunnen ze arbeid en zorg combineren.
‘Ja, maar werk is geen arbeidstherapie. Mensen moeten de zorg voor hun kinderen niet bij hun werkgever neerleggen. Dat moet je zelf regelen, dan schakel je maar opa of oma of de buurvrouw in. Daarvoor is ook de overheid niet verantwoordelijk. Er moet veel meer aan zelfredzaamheid gedaan worden. Je hebt zelf kinderen genomen en je moet zelf zorgen dat die goed onder de pannen komen. Er is ook gewoon een job die gedaan moet worden.’
Maar het gaat toch juist goed met de criminaliteitsbestrijding, bijna alle misdaadcijfers dalen.
‘Ja, dat zeg men. Maar ik trek die cijfers zeer in twijfel. De aangiftebereidheid is enorm gedaald, want mensen denken: laat maar zitten, het heeft toch geen zin. Ook kiest de politie ervoor om vooral makkelijke zaken te doen. Zo kunnen ze aan de opgelegde prestatiecontracten voldoen, dat hoor ik van mensen uit de praktijk. Moeilijke gevallen laat men lopen, want dat kost te veel manuren. Zo wordt de boel genept en dergelijke keuzes worden aan de lopende band in die korpsen gemaakt. Want zoveel mogelijk zaken moeten als opgelost de boeken in. Dan krijg je statistieken die er op het oog aardig uitzien, maar van binnen gewoon verrot zijn.’

Je stemt zelf al twintig jaar niet meer. Wat heb je toch tegen je toekomstige collega’s?
‘Ik vind politici schijnheilig, ze zijn niet eerlijk tegen hun achterban. Hun standpunten laten ze bepalen door dat wat ze denken wat hun achterban wil. Dat verafschuw ik. Nu zijn er ook mensen die zeggen: over het koningshuis kun je beter je mond houden, want dat kost je stemmen. Dan zeg ik: nou dan kies je me toch niet! Rot op! Ik zeg gewoon wat ik wil. ‘Als ik spreek over liberalisering van drugs, dan geven politici me privé wel gelijk. Maar publiekelijk zullen ze dat nooit toegeven, want dat “trekt de achterban niet”. Ze zijn alleen maar bezig hun achterban te bevredigen. Dat zal ik nooit doen, ik ga niet mijn ideeën aanpassen, omdat mijn achterban dat wil.
‘Jozias van Aartsen bijvoorbeeld is zo’n hypocriete demagoog. Hij is gewoon niet eerlijk. Na de dood van Theo van Gogh vroeg hij zich heel verontwaardigd af waarom Mohammed B. niet 24 uur per dag werd geschaduwd. Dan zeg ik: man je kletst uit je nek. De VVD is twintig jaar verantwoordelijk geweest voor de AIVD en dan heb je nu zo’n air van: als wij het voor het zeggen hadden gehad, dan had Van Gogh nog geleefd. Die toon. Daar ga ik echt van over mijn nek.’
Stop je als je in de peilingen op vijf zetels blijft staan? Of vertrek je als je na de verkiezingen met een handjevol in de Kamer zit?
‘Nee, voor de verkiezingen bepalen we een point of no return. Dan kijken we naar de peilingen en als dan blijkt dat we telkens tussen de vier en de negen zetels zitten, dan doen we niet mee. Zweven we tussen de twaalf en de 22 zetels, dan gaan we aan de bak. Valt het vervolgens bij de verkiezingen onverhoopt tegen, dan ga ik er ook zitten.’
Je zult ook dan compromissen moeten sluiten…
‘Ja, maar het is een misverstand dat ik dat niet kan. Ik sluit de hele dag door compromissen, tv-maken is één groot compromis. En ook met begrotingen of het aannemen van personeel sluit je compromissen. Ik zal echter niet mijn principes verloochenen. Ik roep niet: hoera voor Oranje! Terwijl ik erfopvolging volkomen uit de tijd vind.’
Wat zijn je sterke kanten? Wat heeft Nederland aan Peter R. de Vries?
‘Ik heb gezond verstand, ingewikkelde problemen kan ik helder uitleggen en ik kom snel tot de kern van de zaak. Ik heb besluitkracht, ik ben volhardend en heb analytisch vermogen. ‘In de huidige politiek zijn veel mensen niet in staat om een boodschap goed over te brengen. Als ik Atzo Nicolaï zie verkondigen waarom we voor de Europese grondwet moeten zijn, dan snap ik er helemaal niets van. Ik heb ook een vrij scherp zesde zintuig voor dingen die niet kloppen en voor mensen de waarheid niet spreken.’

Je hebt veel ellende meegemaakt. Je houdt bijvoorbeeld nauw contact met ouders van verdwenen of vermoorde kinderen. Je bent verscheidene keren bedreigd. Zijn de laatste jaren tropenjaren voor je geweest?
‘Ja, heel erg. Ik ben veel met het leed en trauma’s van mensen bezig. Ik heb nog steeds contact met de twee van Putten, met de ouders van vermoorde kinderen. Dat is een enorme belasting. Ik moet daarom ook gedisciplineerd leven, anders hou je dat niet vol. Ik leid het leven van een topsporter. Ik kan niet tot twee uur ‘s nachts in de kroeg hangen, dan is het gauw afgelopen. Ik sport veel, moet een redelijke nachtrust hebben.
‘Het gaat ook vaak maar door. Nabestaanden die je bellen in het weekend, in de vakantie. Je wordt ook geattaqueerd, ik heb regelmatig advocaten in m’n nek. Wat denk je dat zo’n Tonino-affaire achter de schermen allemaal doet? Je neemt het op tegen justitie, tegen het college van procureurs-generaal. Dat vraagt ontzettend veel scherpte, elk woord moet kloppen, alles moet je kunnen bewijzen. Als ik een fout maak, ga ik ongelooflijk op mijn bek.’
Op de grafsteen van je vader staat: liever staande sterven dan op je knieën leven.
‘Die spreuk was mijn voorstel, het is een uitspraak die me sterk aanspreekt. Mijn vader was iemand met een rechte rug, die zijn eigen principes aanhield. Hij was denk ik ook wel trots op me, maar was niet de man om dat rechtstreeks uit te spreken. Dat moest je dan via een omweg horen. Ik heb een gereformeerde opvoeding gehad en dat laat natuurlijk zijn sporen na. Ik ben redelijk calvinistisch, voel me vaak overdreven verantwoordelijk, kan dingen niet half doen. Ben ook wel ouderwets: als je iets wilt bereiken, zal je zelf ervoor moeten werken.
‘Ik ben de laatste jaren ook wel veranderd, ik neem meer tijd voor mezelf. Doe veel met mijn kinderen. Heb bijvoorbeeld met mijn zoon een duikdiploma gehaald en nu duiken we elke week. Ik doe aan bergbeklimmen en we gaan in juni samen de Kilimanjaro beklimmen, dat zijn dingen waar ik tijd voor maak. Privé en werk zijn communicerende vaten. Als je je een lange tijd hebt geconcentreerd op je carrière, dan komt er ook een moment dat je aan andere belangrijke dingen meer aandacht gaat besteden. ‘Mijn contract bij SBS loopt nog een jaar en ik zie wel wat er daarna gebeurt. Er is vast wel iemand die opbelt en zegt: kunnen we een kop koffie drinken. Ik zie het wel.’
Bij jou is een contract een contract…
‘Ja, Ik ben natuurlijk ook door John de Mol gevraagd. Maar ik heb gezegd dat hij minstens een jaar moet wachten. Nee, voor Jack Spijkerman kan ik niet veel respect opbrengen. Ik vind het ongelooflijk dat je een contract bij Talpa tekent, terwijl je nog verbonden bent aan de Vara. En het is een gotspe dat hij zich ook nog mishandeld voelt door de Vara, terwijl hij zelf zijn arbeidscontract heeft verscheurd. Hij heeft de mentaliteit van een voetballer. ‘Ik heb me ook zeer verbaasd over discussie over de salarissen van de topmannen van Essent en Nuon. Die worden gedwongen geld in te leveren terwijl ze gewoon een contract hebben. Dat zou je eens met een cao moeten doen! Ik zou als topman gewoon zeggen: bekijk het allemaal maar. Een contract is een contract.’
Je bent regelmatig ernstig bedreigd en hebt dat lang stilgehouden. Politici hangen het meestal gelijk aan de grote klok. Terecht?
‘Ik vind het vaak nogal overdreven, eerlijk gezegd. Ik kan ook wel de hele dag met bewaking rondlopen. Verleden zomer heb ik vier of vijf kogelbrieven binnen gekregen en die waren van dezelfde afzender als die aan Paul Rosenmöller, Guus Hiddink en nog een paar mensen. En als ik zie hoe overstuur ze daarvan zijn… Toen ik de begeleidende brief las, dacht ik meteen: die man is helemaal nuts, hij vormt geen reëel gevaar. Een mens lijdt het meest door het lijden dat hij vreest. Ik ben heus alerter dan de gemiddelde Nederlander. Ik kijk goed om me heen of me iets opvalt en of ik bijvoorbeeld een auto vaker voorbij zie komen. Maar je kunt jezelf van alles aanpraten en ik heb het idee dat veel mensen dat doen.’
Nederland is bang voor moslimterroristen, pakken we de bestrijding goed aan?
‘Het is een typisch geval van de put dempen als het kalf verdronken is. Nu kan ineens alles en krijgt de AIVD er honderd miljoen bij. Maar de afgelopen twintig jaar is er niet anders gedaan dan bezuinigd op de dienst. ‘Nu moeten we bijna weer oppassen dat het doorslaat naar de andere kant en dat allerlei grondrechten met voeten worden getreden. Dat je zonder proces in de gevangenis verdwijnt als je een stratenboek hebt met een kruisje bij het Binnenhof. Gerechtelijke dwalingen vind ik nog altijd het allerergste: dat je iemand opsluit die niets gedaan heeft en het stigma meegeeft van een moordenaar of een terrorist.’
Je wordt vaak in één adem met Geert Wilders genoemd.
‘Het heeft me verbaasd dat ik als nieuwrechts wordt afgeschilderd samen met Wilders en Nawijn, terwijl ik op een aantal punten erg van hen verschil. Ik ben misschien rechts, omdat ik pleit voor meer zelfredzaamheid. Ik verlang meer van mensen. Ik vind dat iedereen op het gebied van gezondheid meer verantwoordelijkheid moeten dragen. Ik vind het raar dat je als een beest kan leven, vervolgens in het ziekenhuis aan de monitor terechtkomt en dan kan zeggen: maak me maar weer beter. ‘Ik vind het raar dat mensen naarmate ze ouder worden, steeds meer verwachten van de overheid. Ze kopen zelf een fiets, maar een rollator moet dan ineens door de staat betaald worden. Waarom? Dat is toch ook gewoon voor een ding voor jezelf? ‘Mijn vader rookte twee pakjes sigaretten per dag, lustte een goed glas whisky en sportte niet. Hij is 72 geworden en ik vind dat je dan niet mag klagen, zo benader ik dat een beetje. Het is je eigen verantwoordelijkheid om zo te leven.’
Waarin ben je links?
‘Ik ben bijvoorbeeld tegen de doodstraf, ik zie ook niet veel heil in het vaak opleggen van levenslang. Bij bepaalde misdrijven mag je best een harde straf opleggen, maar het is niet zaligmakend. Het is in mijn ogen niet iets waar je de misdaad mee oplost.
‘Ik ben republikein. Ik ben absoluut tegen het principe van erfopvolging. Het is gewoon raar dat je wieg bepaalt of je de koning van het land wordt. Daar kun je anno 2005 niet met je volle verstand voor zijn. Stel je voor dat de voorzitter van de raad van bestuur van Philips zou zeggen: ik ben nu vijfenzestig, ik draag mijn functie over aan mijn zoon. Dan zou iedereen zeggen: ben je gek geworden!’
Toch luid je net als Wilders de noodklok. Het is echt helemaal mis met Nederland. Hoe kom je aan dat noodbesef?
‘Ik kreeg laatst een mailtje op mijn werk waar het stoelmassagerooster werd doorgegeven. Elke maand krijgen we tien minuten stoelmassage. Ik kon het eerst bijna niet geloven. Diezelfde week zat ik bij AT5 en toen was er een visagiste die mij niet kon afschminken, omdat ze allergisch was voor afschminkmiddelen. Kort daarvoor kreeg ik een secretaresse van het uitzendbureau en die bleek dyslectisch te zijn. Toen dacht ik: als we zo de toekomst in gaan, met allemaal van die halfbakken niet functionerende mensen en stoelmassageroosters, dan gaat het beslist de verkeerde kant op.’
Het lijkt wel of je Nederland opnieuw wilt opvoeden.
‘Misschien heb je wel gelijk. Maar we mogen best beseffen dat ons welvaartsniveau bijna het hoogste van de wereld is. De rest van de wereldbevolking, vier miljard mensen, heeft het moeilijker. Daarom vind ik dat je best van Nederlanders kunt eisen dat ze voor hun eigen bestaan verantwoordelijk worden. En natuurlijk kun je sommige mensen daarbij helpen. Ik ben er bijvoorbeeld ook voor dat kinderen, na schooltijd bijvoorbeeld, zes uur per week bewegingsonderwijs krijgen. Daarmee bereik je dat ze ten eerste veel meer van de straat zijn en ten tweede dat ze worden opgevoed in het leveren van prestaties en inspanningen.’
Je bent nu de hele grote luis in de pels van justitie. Uiteindelijk stap je over naar het establishment.
‘Nee, want ik ga niet in de politiek om er deel van uit te maken. Ik ga in de politiek om iets te veranderen. Ik ga proberen mijn visie tot werkelijkheid te maken. Dat is een fundamenteel andere benadering, want anders had ik me wel bij een andere partij kunnen aansluiten.’