Dat een mensenleven in de misdaad weinig waarde heeft, is genoegzaam bekend. Vaak wordt dit gegeven aangegrepen om te illustreren hoezeer de samenleving is afgegleden. Toch mag zo langzamerhand ook de vraag wel eens worden gesteld wat voor gewicht een mensenleven nog in de weegschaal van Vrouwe Justitia legt, want soms word je geconfronteerd met merkwaardige gerechtelijke uitspraken en moeilijk verklaarbare verschillen. Begin maart werd door de rechtbank in Dordrecht de 51-jarige Arie V. veroordeeld tot 20 jaar cel omdat hij zijn zieke vriendin Tilly elke vorm van medische zorg had onthouden, waarna zij overleed. Vrijwel gelijktijdig werd in Amsterdam de 27-jarige David A. veroordeeld tot vijftien jaar cel wegens de ‘hotelmoord’ op Fred Hoekstra en Gijs de Mol van Otterloo op 30 december van 2002. De twee volkomen onschuldige mannen waren door A. tijdens een roofoverval waarbij slechts 180 luizige euro’s werden buitgemaakt afgeslacht toen zij in het hotel nog een afzakkertje namen. Het duurzame, weloverwogen karakter van de eerste zaak werkt strafverzwarend ten opzichte van een gelegenheidsmisdrijf, dat meer in een impuls wordt gepleegd – om ontdekking te voorkomen – zoals dat bij de ‘hotelmoorden’ het geval was. Maar de vraag is dan toch: ‘weegt’ één slachtoffer veel meer dan twee?

En wat dacht u van de Nomads-zaak, de berechting van de verdachten die Hells Angels-president Paul de Vries, diens schoonzoon Cor Pijnenburg en Serge Wagener begin februari vorig jaar in hun motorclubhuis in Oirsbeek zouden hebben doodgeschoten? Na een eis van levenslang werd een dozijn verdachte Hells Angels veroordeeld tot niet meer dan 6 jaar cel. Goed beschouwd komt dat neer op twee jaar per slachtoffer. En als je dan weet dan van die zes jaar een derde deel afgaat (vervroegde invrijheidsstelling) en ook het voorarrest van een jaar wordt afgetrokken, kunnen de veroordeelde Angels al weer voorzichtig informeren naar overplaatsing naar een halfopen-inrichting met weekeindverlof.

De rechtbank in Amsterdam begreep zelf ook wel dat de opgelegde straf met ‘verbijstering’ zou worden ontvangen, maar had daarvoor een uitleg. Serge Wagener en Cor Pijnenburg waren tijdens een tumultueuze clubvergadering doodgeschoten. Het was uit de verhoren van de – zwijgende! – Angels niet duidelijk geworden wie dat precies had gedaan. Voorzitter Paul de Vries wist aanvankelijk te ontkomen door uit het raam te springen, maar werd gepakt en alsnog om het leven gebracht. De rechtbank stelt nu dat de aanwezigen zich niet van het doodschieten van Wagener en Pijnenburg hadden kunnen distantiëren – het gebeurde pardoes – en dat men daarvoor dus allemaal vrij moest worden gesproken nu immers niet is komen vast wie er precies schoot. Voor de dood van De Vries gold dat niet, omdat hij eerst was gevlucht en de aanwezigen zich op dat moment aan de gang van zaken hadden kunnen onttrekken. Doordat men dat niet gedaan had en was blijven ‘zitten’ toen De Vries vervolgens ook werd doodgeschoten, was men voor zijn dood wel collectief juridisch aansprakelijk: 6 jaar cel.

Zit hier logica in? Als ik op een verjaardagsfeestje ben en iemand trekt plotseling een pistool en schiet twee mensen dood, kan ik daar moeilijk voor worden veroordeeld terwijl ik er part noch deel aan had. Ik kon me daar dan inderdaad niet van distantiëren. Althans niet op dat moment, maar natuurlijk wel er na! Want zodra de politie arriveert, zou ik zonder voorbehoud vertellen wat er is gebeurd. Een moordenaar bescherm je niet. En daar wringt in deze zaak de schoen. De aanwezige Angels hebben zich geen moment gedistantieerd van de gang van zaken! Integendeel, zij hebben eendrachtig de sporen weggewerkt, de lijken vervoerd en gedumpd, een toneelspel opgevoerd tijdens de begrafenis, de schutters gedekt en zich tijdens de rechtzaak vervolgens beroepen op hun zwijgrecht, omdat een soort padvinderseed die zij er onderling op na houden kennelijk zwaarder weegt dan hun rechtsgevoel. En die houding is nu beloond met een buitengewoon milde celstraf van zes jaar cel, terwijl er toch drie mensen zijn doodgeschoten.

Toevallig had ik die dag net de Canadese journalist William Marsden op bezoek, die een boek over de Hells Angels (The road to Hell) heeft geschreven. ‘Are you guys crazy here???’, vroeg hij mij met zichtbaar ongeloof in zijn ogen toen ik hem de uitspraak voorhield. En afgelopen week kreeg ik een mailtje van Sandra de Vries, de dochter van de doodgeschoten Paul de Vries en echtgenote van de eveneens omgebrachte Cor Pijnenburg. Zij verwoordde haar ‘verbijstering’ en schreef: ‘Zwijgen is toestemmen. Als je er bij bent en je stapt niet naar justitie om te vertellen wat er is gebeurd, ben je net zo schuldig. Hoe moet ik nou aan mijn zoontje uitleggen dat zijn vaders leven nog niet één minuut gevangenisstraf waard is voor de moordenaar?

Inderdaad, je hoeft geen strafrechtgeleerde te zijn om te begrijpen dat de weegschaal soms flink naar de verkeerde kant doorslaat…

Telegraaf op zondag nr. 27: april 2005