Het lokaal van de Koningin Beatrix Kazerne in Den Haag is begin dit jaar gevuld met jonge politiemensen, die nu nog bij de uniformdienst werken, maar graag rechercheur willen worden. Ze volgen daarom in de avonduren de Recherche Basis Cursus. Het is soms taaie stof en niet alles is interessant, maar deze avond staat er iets speciaals op het programma, zo kondigt de cursusleider aan. De televisie met video staat klaar. ‘We gaan een film bekijken, die eigenlijk illegaal is, verboden…’, zegt de politieman. De cursisten spitsen hun oren. ‘Alle exemplaren van deze film hadden vernietigd moeten worden, maar zoals jullie zien is dat niet gebeurd’, zegt hij met enige trots. ‘Het gaat om een beroemde zaak, van een bekend persoon. Jullie mogen hier dan ook niet met anderen over praten, want daar kunnen we problemen mee krijgen’.

De politie die zèlf op een opleidingscursus een verboden videoband toont, is niet het summum van het goede voorbeeld aan jonge wetshandhavers zou je denken, maar de aandacht is gevangen. Het is doodstil in het klaslokaal als de video wordt gestart voor de speurders-in-spe. Het is een band van matige kwaliteit en zeker al een jaar of vijftien oud. De kijkers zien een stuk bos, dat is afgezet door de politie. De cursusleider geeft zelf commentaar en licht toe dat er een lijk van een man wordt opgegraven uit een tamelijk diep gat. Als het wordt blootgelegd gaat er door het klaslokaal een huivering. Het is een lugubere aanblik: Het stoffelijk overschot is één bonk mos, het heeft kennelijk maanden in de bosgrond gelegen. Zonder kist heeft de natuur vrij spel gehad. Het lichaam verkeert in staat van ontbinding. De cursusleider legt uit dat na de opgraving sectie op het lijk werd verricht en ook daar krijgen de jonge agenten de beelden van te zien. Er wordt getoond hoe het slachtoffer op de autopsietafel wordt schoongemaakt en als men het lichaam iets verschuift, is zichtbaar dat zijn voet afbreekt. Ook de rest van de sectie is op film vastgelegd en wordt in alle facetten getoond. De wetenschap dat dit die ‘bekende man’is geeft de beelden een extra dimensie. Eén van de cursisten beschrijft de video later aan mij als ‘oneervol en respectloos’. Maar de film is nog niet afgelopen Er is ook een reconstructie van het misdrijf gehouden, met de werkelijke dader (die toen nog verdachte was) en die krijgen de cursisten eveneens te zien. Ze zijn er getuige van hoe de dader zijn slachtoffer – nagespeeld door een politiefigurant – met een schot in de nek doodt. Vervolgens bootst de dader na hoe hij met een mes op een plankje de pink van het slachtoffer afsnijdt. Als de figurant professioneel zijn pink in zijn handpalm vouwt, waardoor het lijkt alsof hij nog maar vier vingers heeft, horen ze de dader zeggen: ‘Zo… het lijkt net echt’.

Het vertonen van deze ‘illegale, verboden band’ is geen incident. De band wordt al jaren aan rechercheurs in opleiding vertoond. De video wordt door velen zelfs beschouwd als het ‘hoogtepunt’ van de cursus. Het merkwaardige is overigens wel dat de cursisten achteraf niet of nauwelijks kunnen aangeven wat het leerdoel er van was. Een van hen, door mij daar naar gevraagd, geeft ronduit toe: ‘Het ging ook om de sensatie’. Ook G. Kroon, de directeur-organisator van de Recherche Basis Cursus, blijft vaag als ik schriftelijk vraag welke ‘les’ of ‘instructie’ van deze schokkende beelden uitgaat en in het kader van welk cursusonderdeel dit gebeurt. ‘De door u genoemde video wordt gebruikt ter ondersteuning van verschillende onderdelen van de lesstof’, antwoordt hij slechts. Op de vraag of hij aan de nabestaanden toestemming heeft gevraagd om de opgraving- en sectiebeelden te mogen vertonen, geeft hij helemaal geen antwoord. Wel schrijft hij dat het niet de bedoeling is geweest de ‘nagedachtenis van wie dan ook te bezoedelen’. Maar nu ik er naar geïnformeerd heb, voegt Kroon er haastig aan toe: ‘Om deze reden hebben wij nu toch besloten deze video niet meer te gebruiken’.Dat is dan net op tijd, want anders zou de familie van het slachtoffer dat wel hebben verlangd. Zij laten in een reactie weten een en ander ‘pijnlijk en bizar’ te vinden. ‘Er is nooit toestemming gevraagd. Deze beelden zijn natuurlijk niet bestemd voor vertoning’.

De politie die met gevoel voor dramatiek jarenlang een ‘illegale, verboden’ band afdraait voor jonge politiemensen in een poging de recherchecursus populair te maken. De jacht op goede ‘kijkcijfers’ is niet alleen aan televisiemakers voorbehouden, zo blijkt wel.

Telegraaf op zondag nr. 2: april 2004