Twee weken geleden heeft de 47-jarige Fons N. in het Limburgse Landgraaf zijn 34-jarige vrouw Sandra en haar nieuwe vriend doodgeschoten. Vervolgens joeg hij zichzelf een kogel door het hoofd. Het motief: Sandra wilde scheiden en had sinds twee weken een andere relatie. Het wapen waar Fons N. mee schoot, had hij legaal in bezit omdat hij lid was van een schietvereniging. Dit gegeven was voor kamerleden van CDA, VVD, PvDA en LPF reden om er boven op te duiken. Zodra een misdrijf publiciteit trekt, reageren politici op een tv-camera als een kind op een snoeptrommel. In propagandataal, waarbij om de zin de naam van de eigen partij een keer wordt genoemd, belooft men de ‘verantwoordelijke minister’ kritische vragen te stellen en reikt men vast oplossingen aan, die de indruk wekken dat het drama eigenlijk best voorkomen had kunnen worden. Zo stelden de fracties in deze kwestie dat een sportschutter voortaan direct zijn pistool moet inleveren als hij een ‘slecht huwelijk’ heeft. Nou, dan kan de helft van de vergunninghouders zijn wapen dus inleveren, schat ik. Hoe bedenk je het? Alsof zoiets van iemands voorhoofd kan worden afgelezen. En wat doen we als de man wel gelukkig getrouwd is, maar ruzie met de buren heeft, of heibel op zijn werk? En denken de kamerleden soms dat als zijn vuurwapen was afgepakt hij de relatieproblemen met een bosje bloemen had opgelost?
Een fraai staaltje van dit politieke fingerspitzengefühl zagen we ook na de moord op Theo van Gogh in Amsterdam. Toen bekend werd dat de dader, Mohammed B., relaties had in een netwerk van 150 radicale fundamentalisten wier doen en laten wordt geobserveerd door de AIVD, spraken verschillende kamerleden er schande van dat hij niet de godganse dag was gevolgd. Ontzet over zoveel onbenulligheid keek men verontwaardigd de camera in: als zij het voor het zeggen hadden gehad, nou, dan had die Mohammed B. geen stap ongemerkt buiten de deur kunnen zetten. Hun ogen zeiden dat Van Gogh dan nog had geleefd. Maar ook hier overtrof het IQ van de kamerleden weer nauwelijks hun schoenmaat. Kennelijk hebben de justitie- en veiligheidsspecialisten er geen flauw benul van wat er voor komt kijken om een ‘divisie’ van 150 extremisten plus alle honderden ‘randfiguren’ daarom heen rond de klok in de gaten te houden en af te luisteren. Daar zou zelfs een politiestaat capaciteitsproblemen mee hebben.
En stel nu eens dat de AIVD die Mohammed B. wel voortdurend had geobserveerd. Wat was er dan gebeurd? Dan had men op dinsdagochtend twee november geconstateerd dat de man om half negen op zijn fiets was gestapt en richting Linnaeusstraat was gereden. Was er dan ergens een alarmbel afgegaan, denkt u? Had men meteen alle mankrachten gemobiliseerd en hem voor het einde van de straat tegen de grond gesmakt, gefouilleerd en gevraagd: ‘Waar gaat u naar toe?’. Alleen al de onuitgesproken suggestie wekken dat de moord op Van Gogh voorkomen had kunnen worden door Mohammed B. te schaduwen is naar de nabestaanden van Theo van Gogh een vorm van grafschennis. Waar de politici zich evenmin rekenschap van gaven was dat ZIJ het juist zijn geweest die de AIVD de afgelopen twintig jaar hebben beknot tot een vleugellamme organisatie. En als de veiligheidsdienst al eens een groepering of instantie onder de loep nam en daarin een informant probeerde te werven, maakten kamerleden er bijna een wedloop van wie de minister hierover op het matje kon roepen: Kon de minister garanderen dat de betrokken instantie van dit soort activiteiten werd gevrijwaard?
Opvallend is ook de gedragswijziging nu de politici zèlf worden bedreigd. Pim Fortuyn en Theo van Gogh moesten het allemaal zelf maar uitzoeken, terwijl een kind kon begrijpen dat zij gevaar liepen. Nee, er hadden de bewindslieden ‘geen signalen bereikt’ dat er sprake was van ‘specifieke’ bedreigingen, verklaarden ze van uit hun goed beveiligde ministeries. Alsof ‘algemene’ bedreigingen volkomen ongevaarlijk zijn. Maar nu politici zelf door het fundamentalisme op de korrel worden genomen, is de houding direct veranderd. Grimmige gezichten, verbeten commentaren. De terreur is terstond ‘de oorlog verklaard’. U begrijpt, nu zijn de bedreigingen ‘de bijl aan de wortel van onze democratie’. De AIVD krijgt er meteen 100 miljoen euro bij. Er komt met spoed nieuwe wetgeving. Natuurlijk, terreur tegen onze politici is ernstig en mag niet worden getolereerd. Het is echter niet alleen een bedreiging voor onze democratie, maar in één opzicht ook een zegen: de politiek is eindelijk wakker geschrokken en komt in actie! Dat de daadkracht vooral wordt ingegeven door angst en eigen belang nemen we op de koop toe…
Telegraaf op zondag nr. 18: november 2004
