Minstens een keer per maand krijg ik op de redactie een dossier binnen van een ‘verdacht’ zelfmoordgeval. En met verdacht wordt bedoeld dat de nabestaanden de overtuiging hebben dat het eigenlijk om moord gaat en dat deze op slinkse wijze door de dader is gecamoufleerd. De politie is er met open ogen ingetuind en heeft meestal onvoldoende onderzoek verricht, aldus de familieleden. Als dit allemaal waar zou zijn, geven de moordstatistieken in ons land een flink vertekend beeld. Vaak probeert men mij met nogal triviale argumenten te overtuigen: ‘Kees had ‘s morgens nog geld van de bank gehaald. Dat doe je toch niet, als je ‘s middags zelfmoord gaat plegen?’. Het is niet logisch, inderdaad. Maar zelfmoorden zijn ook niet logisch. Mensen die zelfmoord plegen zijn geestelijk vaak ontredderd en hebben een vernauwde blik. Ik ken een suïcidepleger die vijf minuten voor hij zich ophing nog de band van zijn fiets had geplakt…Vaak willen nabestaanden gewoon niet in een zelfgekozen einde geloven en is een misdrijf – hoe erg ook – beter te verteren.

Toch krijg ik ook dossiers onder ogen, waar daadwerkelijk sprake is van raadselachtige omstandigheden en het politieonderzoek wel iets nauwkeurig had gekund. Moord of zelfmoord? Het is erg als je met die twijfels blijft zitten. Afgelopen week heb ik mij verdiept in de vermeende zelfmoord van een nog maar 12-jarige jongen, Werner van Delft uit Hontenisse. Ik moet zeggen dat deze kwestie mij, nadat ik zijn moeder heb gesproken en het dossier heb gelezen, zeer bevreemdt. Werner, een leerling van de tuinbouwschool, was in maart 1990 op de fiets naar school gereden, een flinke tocht, waarbij hij gebruik moest maken van de veerdienst Perkpolder-Kruiningen. Op de boot zaten ook nog enkele medescholieren. Werner stond buiten alleen over het water te kijken toen een van hen vanuit de salon zag dat hij ineens op de reling klom en vervolgens voorover duikelde. De 14-jarige jongen reageerde verbaasd: ‘He, was dat nu Werner die daar overboord sprong?’ Maar de anderen wezen op hun voorhoofd! En toen ze even aan dek gingen kijken, zagen ze ook niets bijzonders. Maar toen de veerboot aanlegde, bleef Werner z’n fiets met schooltas staan. De jongens dachten vreemd genoeg dat hij misschien ziek was geworden en met dezelfde boot terug naar huis zou varen. Zij ondernamen geen actie. Toen Werners ouders later die dag wel alarm sloegen, reageerde de politie traag. Drie weken later werd zijn lichaam in het water gevonden. Zonder schoenen, maar met sokken… Waarschijnlijk verdrinking, zegt het sectierapport. Wat is er gebeurd? De politie vindt geen sporen van een misdrijf, maar heeft daar volgens zijn moeder Elly ook niet echt naar gezocht. In verklaringen wordt er op gewezen dat Werner die dag een slecht rapport zou krijgen, wat achteraf trouwens helemaal zo beroerd nog niet was. En dan nog, is dat een motief voor zelfmoord voor een nog maar 12-jarig knulletje? Dat zou zeer, zeer uitzonderlijk zijn. Een kind springt toch niet zomaar over boord? Er was niets met Werner aan de hand. Maar ja, een motief voor een moord is er al helemaal niet. De verklaringen van de medescholieren komen bovendien wel geloofwaardig over, hoe merkwaardig ze ook gereageerd hebben. De uitroep: ‘He, was dat Werner die daar over boord sprong’, is door hen bevestigd. Zoiets verzin je niet, zeker niet op die leeftijd. Verder heeft ook niemand iets vreemds gezien. Elly heeft het na tien jaar nog niet losgelaten en riep daarom mijn hulp in. Zij is er van overtuigd dat we slechts een kant van het verhaal kennen, maar dat er MEER moet zijn. Het is een drama, waarvan je geneigd bent te denken: het MOET zelfmoord of een bizar ongeluk zijn. Maar een stemmetje roept ergens in mijn hoofd: of is er toch iets anders gebeurd…?

Panorama nr. 45: november 2000