Een poosje geleden somde ik aan het begin van mijn televisieprogramma enkele omstreden moordzaken op, om te illustreren dat de rechtspraak in ons land soms ter discussie staat. Ik verwees naar de Puttense moordzaak (1994), waar Christel Ambrosius slachtoffer van is, de Deventer moordzaak (1999), waar weduwe Jacqueline Wittenberg in werd omgebracht, de Schiedammer Parkmoord (2000), die de jonge Nienke Kleiss het leven kostte en de Zaanse Paskamermoord (1984) die Sandra van Raalten fataal werd. Een paar dagen er na kreeg ik een kribbige e-mail van ene Henk Maarten Laane, huisarts, die mij schreef dat in mijn rijtje de zaak van Dick van Leeuwerden ontbrak en dat als ik zo graag de vinger op onvolkomenheden in de rechtspraak legde, ik mij eens in die kwestie moest verdiepen!
Dick van Leeuwerden was een veredelde butler die in 1985 werd veroordeeld voor de moord op de gefortuneerde weduwe Dorothea van Wylick. Van Leeuwerden was als dertiger bij de 72-jarige Amsterdamse in dienst getreden en had al snel een vertrouwensrelatie met haar. Mevrouw Van Wylick had een zwakke gezondheid, maar sloeg wel dagelijks behoorlijk wat sterke drank achterover. Ze had een flink vermogen bij elkaar gespaard, van bijna twee miljoen gulden. Omdat er behalve Dick niet echt iemand naar om keek, had ze besloten dit kapitaal aan haar verzorger na te laten. De twee trouwden zelfs, ondanks een leeftijdsverschil van 34 jaar. In oktober 1983, slechts vijf weken na het huwelijk, was mevrouw Van Wylick overleden. En hoewel gewaarschuwde artsen eigenlijk niets bijzonders konden ontdekken, werd er sectie gepleegd en al snel was Dick van Leeuwerden toen verdacht. Een homoseksuele verzorger die met een ruim dertig jaar oudere miljonaire trouwt, deed menige wenkbrauw fronsen.
De conclusie van de vermaarde patholoog dr. J. Zeldenrust luidde dat de weduwe door een combinatie van alcoholvergiftiging en medicijnen om het leven was gekomen. Twee andere huisvrienden van de weduwe getuigden dat Dick van Leeuwerden haar opzettelijk soep met Surinaamse rum van 95% had gegeven, wat de toch al kwakkelende weduwe de das om zou hebben gedaan. De verzorger zou bovendien hebben verzuimd om tijdig een arts te waarschuwen, dit alles in de wetenschap dat haar vermogen spoedig het zijne zou zijn. Van meet af aan was de zaak omstreden. Van Leeuwerden ontkende in alle toonaarden en hard bewijs was er niet. Het waren meer de nogal buitenissige omstandigheden die de zaak kleurden. De verzorger werd eerst vrijgesproken, maar later door het Gerechtshof alsnog tot twaalf jaar veroordeeld.
Toen hij zijn straf uitzat, kreeg ik voor het eerst met hem te maken. Ik zag hem in de gevangenis Veenhuizen, waar ik toen een andere gedetineerde bezocht. Van Leeuwerden was geen geharde crimineel en geen getapte jongen in de bajes. Maar toch werd hij niet gepest: de meeste veroordeelden geloofden in zijn onschuld. Later, toen hij zijn straf had uitgezeten, kwam Van Leeuwerden bij mij op de redactie. Of ik zijn zaak wilde behandelen in mijn programma. Hij had dikke dossiers bij zich, waaruit bleek dat de medische experts – dr. Zeldenrust voorop! – de plank destijds geweldig hadden misgeslagen. De vastgestelde doodsoorzaak klopte niet. De rum was geen 95 procent; nog niet eens de helft. De twee getuigen gaven nu toe dat zij een valse verklaring hadden afgelegd en weduwe Van Wylick leed aan talloze gebreken die haar – in combinatie met haar levensstijl – een natuurlijke (acute hart)dood hadden bezorgd. Specialisten van naam en faam hadden daar onder aanvoering van Van Leeuwerdens huisarts – Henk Maarten Laane – onderzoek naar gedaan. Er moest een herziening van zijn vonnis komen, betoogde Van Leeuwerden. Ik hoorde zijn verhaal belangstellend aan. Ik bladerde door de dossiers en realiseerde mij dat dit een kwestie van de lange adem zou worden. Een veroordeling buig je niet zomaar om en, zo overwoog ik, Van Leeuwerden was al weer vrij. Niettemin intrigeerde de zaak mij wel. Maar er speelde nog iets. Ik was in die tijd inmiddels begonnen met de Puttense moordzaak en had de eerste uitzendingen daarover achter de rug. Ik wist dat er nog meer uitzendingen aankwamen. De veroordeelden van die moord zaten nog wél achter de tralies. Twee van zulke zaken tegelijk aan pakken? Nee, dat ging niet. Ik koos daarom voor ‘Putten’. En moest Van Leeuwerden laten vallen. Zo zie je hoe dingen soms van toevalligheden aan elkaar hangen. Want wat zou er gebeurd als ‘Putten’ niet op mijn pad was gekomen?
Hoe dan ook, het afwijzen van Van Leeuwerden knaagde wel altijd een beetje bij me. Ik bleef de ontwikkelingen in zijn zaak nadien volgen. Inmiddels is de kwestie zes keer voor ons hoogste rechtscollege, De Hoge Raad, geweest – en is daarmee een juridisch recordhouder. Steeds meer prominente deskundigen hebben de bevindingen van destijds van tafel geveegd. Eigenlijk is er nauwelijks nog twijfel over het feit dat Van Leeuwerden onrecht is aangedaan. Maar de zaak is nimmer rechtgezet. Voor een revisie zijn ‘nieuwe feiten’ nodig en hier gaat het alleen om ‘gewijzigde meningen’, aldus de Hoge Raad. En dat is niet genoeg. En dus strijdt huisarts Henk Maarten van Laane nu al meer dan 20 jaar voor eerherstel van Dick van Leeuwerden.
Als u dit gelezen heeft, begrijpt u dat ik hem de geagiteerde toon in zijn mailtje geen seconde kwalijk neem. Integendeel, Laane verdient bewondering voor wat hij doet. En Van Leeuwerden na 21 jaar strijd eerherstel…!
Panorama nr. 25: juni 2004
