Een mensenleven is vandaag de dag in de onderwereld weinig waard, zo leert de krant ons bijna dagelijks. Maar over de vraag wat de ‘bovenwereld’ de oplossing van een moord of de opheldering van een jarenlange verdwijning mag kosten, wordt eigenlijk bijna nooit gesproken. Afgelopen week werd ik gedwongen daarover na te denken, toen ik bij een crimineel in de gevangenis op bezoek ging die daar een celstraf van 20 jaar uitzit voor een reeks ernstige misdrijven.

De man was toen hij veroordeeld werd een gevreesde beroepscrimineel die zwaar geweld op zijn geweten had. Nu, na meer dan twaalf jaar te hebben gezeten, is hij ouder, kalmer en wijzer geworden. Dat leidde er onlangs toe dat hij zijn advocaat contact op liet nemen met een officier van justitie van het Landelijk Parket. Of er gesproken kon worden over een oude, nooit ophelderde verdwijning, die in feite een keiharde liquidatie was….

De crimineel liet weten dat hij de plek wist waar een 13 jaar geleden spoorloos verdwenen man lag begraven. Opsporingsberichten hadden destijds niets opgeleverd en de familie van het slachtoffer verkeert sindsdien in het ongewisse over zijn lot. De man is vermoord, onthulde de gedetineerde. Hij is met een smoes naar een bepaalde locatie toe gelokt, doodgeschoten en vervolgens begraven.

De gedetineerde kon naar zijn zeggen de plek aanwijzen waar het stoffelijk overschot, of wat daar nu nog van over is, was begraven. Ook kon hij aangeven wat het motief voor de moord was en wie de daders zijn geweest. De gedetineerde had niet zelf tot die groep behoort, maar hij had alles later gedetailleerd van een van de schutters gehoord.

De officier van justitie had aandachtig geluisterd. Het gebeurt niet elke dag dat de oplossing van zo’n levensdelict op een presenteerblaadje wordt aangedragen. Er zat echter een MAAR.. aan de zaak vast. De gedetineerde wilde iets terug voor zijn informatie. De jaren in de bajes hadden hem murw gemaakt, zijn gezondheid werd allengs minder en ook zijn familie kon de lange detentie eigenlijk niet goed meer verdragen. In ruil verlangde hij daarom gratie voor het nog resterende gedeelte van zijn celstraf, nu nog een dikke twee jaar. Voor wat hoort wat.

Wat hier bij verteld moet worden is dat de gedetineerde in een eerder stadium al een gratieverzoek bij de Koningin had ingediend, op basis van zijn verslechterende persoonlijke omstandigheden. Conform de procedures was eerst advies gevraagd aan het Gerechtshof en het Openbaar Ministerie die verantwoordelijk waren geweest voor zijn veroordeling. Beiden adviseerden positief, mede omdat de man al zo lang had gezeten. Het ministerie van Justitie had niettemin – tegen het gebruik in – de adviezen genegeerd en de aanvraag ‘met Koninklijke Machtiging’ afgewezen onder de motivering dat de gedetineerde zeer ernstige misdrijven had gepleegd en gratie daarom niet op zijn plaats was. Zijn slachtoffers kregen immers ook geen ‘gratie’ van hun trauma’s.

Nu, een poosje na die afwijzing, bood de gedetineerde dus aan een oude moord op te helderen en een einde te maken aan de onzekerheid van de nabestaanden, als hij alsnog die gratie zou krijgen waar het Openbaar Ministerie eerder dus eigenlijk al geen bezwaar tegen had. Het Landelijk Parket had op zich wel oren naar zo’n deal. Maar wilde – na enig beraad – zich niet vooraf binden aan een dergelijke ‘beloning’. Hun voorstel was: wijs eerst het lijk aan en als dat gevonden is zullen we kijken wat we kunnen doen. De gedetineerde piekerde daar niet over. Hij is van huis uit wantrouwig tegenover alles wat politie en justitie is en vond deze toezegging te mager. ‘Ik heb een heel concreet voorstel gedaan. Alleen als ze op mijn aanwijzing het lijk vinden hoeven ze mij gratie te geven, anders niet. Justitie komt dus nooit bedrogen uit. Andersom heb ik dat vertrouwen niet. Daarvoor heb ik te vaak gezien dat ze mensen als een baksteen laten vallen’.

Het parket liet daarop weten dat er dan geen ‘deal’ was. En dus ligt er ergens in Nederland het lijk van een vermoorde man en weten zijn nabestaanden nog steeds niet wat er met hem is gebeurd. En dus zit er ergens in Nederland een man in de gevangenis zijn dagen af te tellen zonder dat hij gratie krijgt en neemt hij straks zijn geheim mee naar buiten. En dat terwijl de oplossing zo dichtbij is… Nou, zegt u het maar: Is men terecht principieel? Of moet de oplossing van zo’n misdrijf ons misschien toch iets (meer) waard zijn?

Telegraaf op zondag nr. 37: oktober 2005