Over fantasten, patiënten en echte boeven

Harald Merckelbach

Op 2 januari 2002 vindt een jager langs de oevers van de Bergsche Maas het lichaam van de 40-jarige Albert. Een van de laatste personen die hem levend hadden gezien was een marktkoopman. Na urenlange verhoren door de recherche legt de marktman een bekentenis af. Er is wel een heel grote maar: de verdachte heeft recent een hersenbloeding gehad. Heeft een bekentenis dan wel enige waarde?

Het is één van vragen die Harald Merckelbach opwerpt in zijn nieuwe boek De leugenmachine. De professor voert in twaalf spannende hoofdstukken een bonte stoet aan slaapwandelaars, schizofrene patiënten, fantasten en zelfingenomen dokters ten tonele. Ze laten zien hoe mensen zichzelf en elkaar kunnen bedriegen. En hoe gevaarlijk het is om blind te vertrouwen op ons geheugen en onze waarneming.

Kindermoord

Eén van de zaken die in het boek worden beschreven is het drama rond Kim V. uit Purmerend, waaraan ons programma in november 2009 aandacht besteedde. In de nacht van 13 op 14 juni 2006 werden de 2-jarige Romy en haar halfjaar oude broertje Daniël met tientallen messteken in hun bedjes om het leven gebracht. Door moeder Kim V., zo stelde het gerechtshof in Amsterdam, dat haar in februari 2010 veroordeelde tot vier jaar cel en tbs voor de dubbele moord.

Merckelbach heeft in zijn boek de nodige kritiek op het werk van de psychiaters en psychologen die de geestelijke gesteldheid van Kim V. onderzochten. Volgens hen zou de vrouw leiden aan een ernstige persoonlijkheidsstoornis, waardoor er gevaar is voor hevige agressieve uitbarstingen. Het gebruik van cocaïne, zoals het geval was op de dag van de moord, kan zo’n uitbarsting volgens de experts verergeren.

Kim V. met haar twee kinderen Romy en Daniël

Vreemde eend

De onderzoekers gaan er volgens Merckelbach vanuit dat de psychische problemen van Kim V. (borderline-trekken, haar onvermogen om emoties te voelen, haar verminderde controle over agressie) de oorzaak vormen van het drama. “De auteurs verzuimen de voor de hand liggende vraag op te werpen of de problemen wellicht het gevolg zijn van het drama en het wekenlange verblijf in het observatiecentrum”, schrijft Merckelbach. “Welbeschouwd geeft het rapport nog niet eens het begin van een verklaring op waarom Kim tot haar gruwelijke daden kwam.”

Hoe was het gegaan als de rechters een wetenschapper naar het gedrag van Kim V. hadden laten kijken? “Het zou waarschijnlijk tot de conclusie komen dat Kim V. een apart geval is in de reeks familiedrama’s die ons land de afgelopen jaren heeft gekend”, schrijft Merckelbach. “In die serie is Kim V. een vreemde eend in de bijt. Wat haar zaak anders maakt, is dat de weken, dagen en zelfs uren voor het drama volstrekt alledaags waren.”

Cocaïne

Een deskundige zou ook minder luchtig denken over het cocaïnegebruik van Kim V., meent Merckelbach. Volgens de experts verklaarde het drugsgebruik zeker niet de omvang en het moment van Kim’s geweldexplosie. De vrouw had weliswaar cocaïne gebruikt, maar dat heeft doorgaans geen invloed op het geheugen. Kim V. legde na urenlange verhoring door de recherche een bekentenis af, maar kon zich weinig van het gebeuren herinneren. Later trok ze de summiere bekentenis weer in.

“Een wetenschapper zou de rechter erop wijzen dat we niet weten hoeveel cocaïne Kim precies heeft gesnoven en of het enkel cocaïne was”, schrijft Merckelbach. “Haar geheugenverlies kan namelijk wél worden verklaard als ze ook rohypnol of ghb, de zogeheten rape drugs, toegediend heeft gekregen. Dat kan leiden tot extreem gewelddadig gedrag in combinatie met geheugenverlies.”

“Je mag er niet aan denken dat Kim V. die nacht tot haar daad kwam omdat ze, zonder dat ze het wist, de combinatie van cocaïne en zo’n rape drug gebruikte”, besluit Merckelbach. “Het zou de zaak in de buurt brengen van volledige ontoerekeningsvatbaarheid en ontslag van rechtsvervolging. Dat is toch iets anders dan vier jaar en tbs plus dwangverpleging.”

Lust

Peter over het nieuwste boek De Leugenmachine: “De boeken van Harald Merckelbach zijn niet alleen een must voor de werkers in het forensische veld, maar ook een lust. Merckelbach heeft een geweldig talent om ingewikkelde, moeilijke wetenschappelijke zaken heel helder te verwoorden. Zijn boeken zijn ook door de geïnteresseerde liefhebber heel goed te volgen en buitengewoon leerzaam. Merckelbach is nuchter, een man van feiten en onderzoek, die altijd tot de kern van de zaak doordringt. Als ik bij rechtbanken getuige-deskundigen vaak zie stamelen, stotteren, mitsen en maren, waardoor niemand er meer iets van snapt, moet ik vaak met weemoed denken aan Harald Merckelbach. Dat zegt genoeg lijkt mij.”

De Leugenmachine
Over fantasten, patiënten en echte boeven
Harald Merckelbach
Uitgeverij Contact, 2011
ISBN 9789025436018

Marijke Kuin
Redactie Peter R. de Vries