Politiefoto's van Adri Lodder

Eén van de meest geruchtmakende zaken uit de vorige eeuw is ongetwijfeld die van de ‘Berkelse gifarts’, beter bekend als Dokter O. Het proces tegen de huisarts veroorzaakte in de jaren ’50 een tumult zoals we dat vandaag de dag niet vaak meer zien. Dokter O. is de enige persoon in ons land die maar liefst tweemaal tot levenslange gevangenisstraf is veroordeeld: één keer voor de gifmoord op zijn echtgenote en nog een keer voor de moord op een medegedetineerde, de 34-jarige moordenaar Adri Lodder. Leendert Lodder, zoon van de vermoorde Adri, schreef het boek ‘Als tie maar niet wordt als zijn vader’ over de tweede gifmoord van Dokter O.

En dat Lodder niet zo is geworden als zijn vader – een moordenaar – is één ding dat zeker is, want Lodder heeft bepaald niet voor de onderwereld gekozen, maar juist voor de bestrijding ervan. Lodder is jarenlang succesvol rechercheur geweest en werkt momenteel als hoofdinspecteur bij de politie in Twente. Tussen de bedrijven door zette de politieman de zaak van zijn leven op papier: het meeslepende verhaal over de afzonderlijke moorden op zijn moeder en die op de dader van die moord, zijn bloedeigen vader.

Dokter O.

Sluipmoordenaar

De zaak Dokter O. begint met de gifmoord op de 28-jarige Arnolda van Eijl in 1952. Na een bewogen proces werd de geheimzinnige Dokter O., alias Johannes Opdam, in 1954 voor de Haagse rechtbank tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld voor de moord op zijn vrouw. De officier van justitie zou hem later karakteriseren als ‘een duivelse sluipmoordenaar die geen criminele fantasie te groot, geen leugen te grof en geen verraad te gemeen is’.

Het dossier wordt pas echt geruchtmakend als dokter O. na zijn veroordeling terecht komt in de gevangenis in Leeuwarden. Hier ontmoet hij medegedetineerde Adri Lodder, met wie hij een macabere overeenkomst heeft. Lodder werd namelijk ook, net als Dokter O., tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld voor de gifmoord op zijn vrouw, Maaike Waardenborg.

Adri Lodder hier nog gelukkig met zijn vrouw Maaike Waardenborg

Zelfmoord

In 1958 overlijdt Adri Lodder in zijn cel in de Leeuwardense gevangenis. Hoewel het aanvankelijk zelfmoord moet lijken, blijkt uit sectie dat ook Lodder door vergiftiging om het leven is gekomen. Dokter O. wordt opnieuw aangeklaagd voor moord en weer veroordeeld tot levenslange celstraf. Het is de eerste keer in de Nederlandse rechtsgeschiedenis dat iemand voor de tweede keer tot levenslang wordt veroordeeld.

In 1995 maakte Peter een uitgebreide reportage over de zaak, waarin de familie van de huisarts voor het eerst het stilzwijgen verbrak. Jaren na de uitzending kreeg Peter zelfs het complete archief van Dokter O. in handen, waaronder enkele honderden handgeschreven brieven van zijn hand. Het is een zaak die Peter altijd heeft gefascineerd. In 1983 stierf Dokter O. op 65-jarige leeftijd een natuurlijke dood.

Gifmoorden

Sinds de geruchtmakende moorden door de Berkelse huisarts, is het in Nederland vrij rustig geweest op het gifmoordenfront. Of de moorden daadwerkelijk minder voorkomen, of dat ze tegenwoordig zo geraffineerd gepleegd worden, dat ze als natuurlijk overlijden de boeken in gaan, kan natuurlijk nooit helemaal worden uitgesloten. Maar wat de oorzaak ook is, de gifmoorden die in de vorige eeuw aan de lopende band leken voor te komen, blijven bij menigeen tot de verbeelding spreken. En juist dát maakt het boek van Leendert Lodder zo interessant, want voor de eerste keer wordt een gifmoord tot in detail beschreven.

Dokter O. werd twee keer tot levenslang veroordeeld

Lodder beschrijft in het boek uitvoerig hoe het huwelijk van zijn ouders langzaamaan verslechterde, tot die fatale dag van 24 september 1952: de dag dat zijn vader zijn moeder vermoordde. Hij schrijft over de moord op zijn vader ruim vijf jaar later en over de beruchte brieven die in de gevangenis werden gevonden, waarin Adri Lodder zijn zogenaamde zelfmoord zou hebben aangekondigd. In de laatste hoofdstukken vertelt Lodder uitgebreid hoe het meest opmerkelijke moordproces dat ons land tot dan toe heeft gekend, van begin tot einde verloopt en hoe de bizarre gebeurtenissen zijn leven hebben beïnvloed.

Deels tekent Lodder het boek op uit eigen beleving, een groot deel put hij uit andermans verhalen, maar de inspecteur maakt ook veel gebruik van betrouwbare stukken, welke zorgvuldig zijn bewaard in het rijksarchief. Het levert een bijzondere reconstructie op, wat zeker de moeite waard is voor iedereen die ook maar een beetje gefascineerd is door de zaak van de ‘Berkelse gifarts’.

Als tie maar niet wordt als zijn vader
Uitgeverij Aspekt
ISBN:9789059119864
€ 19.95

Marijke Kuin
Redactie Peter R. de Vries