Hoe gevaarlijk is Zuid-Afrika echt?

“Indien u per auto reist, is het voor uw veiligheid raadzaam gebruik te maken van de grotere doorgaande wegen en alleen stops te maken bij benzinestations en wegrestaurants. Aangeraden wordt om voorzichtig te rijden, zich te houden aan de snelheidslimieten en rekening te houden het gevaarlijke rijgedrag van andere weggebruikers. Afgeraden wordt om lifters mee te nemen en na zonsondergang te reizen. Met name in en rond de grote steden is er sprake van gewelddadige criminaliteit, waarbij seksueel geweld niet wordt geschuwd. Geadviseerd wordt om waakzaamheid te betrachten en om foto- en videocamera’s, juwelen, laptops en mobiele telefoons niet zichtbaar op straat te dragen.”

Louis Theroux

Horror

Echt een wervende kracht gaat er van bovenstaande woorden niet uit. Maar mooier kan het Ministerie van Buitenlandse Zaken het reisadvies voor Zuid-Afrika kennelijk niet maken. Toch zijn de raadgevingen nog mild ten opzichte van de vele horrorverhalen over de Kaap die in de media circuleren. Wie bijvoorbeeld de reportage van BBC-reporter Louis Theroux heeft gezien over “misdaadhoofdstad” Johannesburg moet de lust om ooit naar deze metropool af te reizen onmiddellijk zijn ontnomen. En talrijk zijn ook de waarschuwingen op internetsites en –forums, waarin wordt gewezen op bloedige roofovervallen, gruwelijke verkrachtingen, gewetenloze carjackers en hondsbrutale woninginbrekers.

Toch gaat uitgerekend in dit omstreden land straks het wereldkampioenschap voetbal plaatsvinden. Een waar volksfeest moet het worden, zonder noemenswaardige incidenten en een boost van jewelste voor het toerisme. Maar gaat dit lukken? Zullen al die kaarten die zijn blijven liggen, simpelweg omdat veel voetballiefhebbers niet naar Johannesburg of Kaapstad dúrven, uiteindelijk toch nog worden verkocht? En hoe gevaarlijk is Zuid-Afrika nu werkelijk?

Bittere noodzaak of overdreven angst?

Paranoia

Het antwoord op die laatste vraag is niet eenvoudig te geven. Het is een vaststaand feit dat veel (blanke) Zuid-Afrikanen de criminaliteit ontvluchten om zich te vestigen in Australië of Nieuw-Zeeland. Maar volgens degenen die blijven is de massale vlucht toe te schrijven aan paranoia, zoals ook de metershoge muren en driedubbele deursloten zouden zijn ingegeven door overdreven angstgevoelens. Bovendien zouden die muren een kwestie zijn van niet achter kunnen blijven bij de buren. Je wilt in je straat immers niet als enige in een onbeveiligd huis wonen. Ook toeristen zitten als het gaat om het inschatten van risico’s niet echt op één lijn; terwijl de één kiest voor een veilige georganiseerde groepsreis, trekt de ander ongestoord in z’n uppie van oost naar west.

Durfal

Dylan van Eijkeren

Eén van die daredevils is de Nederlandse journalist/schrijver Dylan van Eijkeren. Voor de totstandkoming van zijn reisboek Ik zag een aap reisde hij ruim een half jaar moederziel alleen door Zuid-Afrika. Hij bezocht townships, zakte door in schimmige pubs, wandelde op z’n gemak door de straten van Johannesburg en doorkruiste gebieden die met borden waren aangeduid als Crimezone, waar uitstappen voor het maken van foto’s ten stelligste werd afgeraden. “En toch is me in al die tijd niets overkomen”, zegt van Eijkeren. “Ik ben er inmiddels al een paar keer voor langere tijd teruggeweest en vind het er allesbehalve levensgevaarlijk.”

Volgens de schrijver is het van groot belang om de misdaadcijfers goed te interpreteren. “Er is op zich veel criminaliteit in Zuid-Afrika, de cijfers spreken voor zich, maar zeker negentig procent daarvan vindt plaats in de townships. Dat geldt voor de berovingen, de burenruzies, de moorden en zeker ook het enorme aantal verkrachtingen. Als je vervolgens kijkt naar wat er aan misdaad is in de rest van het land, denk ik dat het er niet veel anders aan toe gaat dan in Nederland. Wie gewoon z’n gezonde verstand gebruikt loopt in principe weinig risico. Een vriend van mij deed dat trouwens niet en liep met zijn blonde haar, witte broek en roze poloshirt dronken een kroeg uit. Toen hij vervolgens midden op straat heel opzichtig met zijn Blackberry naar z’n vriendin in Nederland ging sms’en werd hij beroofd. Tja. Dat zou hem waarschijnlijk in elke wereldstad zijn overkomen, ook in Amsterdam.”

Om puur uit angst niet naar het WK gaan is volgens Van Eijkeren dan ook zwaar overdreven. “Als je maar rekening houdt met een paar basisregels. Niet je rijkdom etaleren, niet in het holst van de nacht pinnen en niet naar de townships. Maar de belangrijkste tip die ik wil geven is deze: laat je vooral niet gek maken.”

Henk Strootman
Redacteur Peter R. de Vries